TOKAT MÜZESİ İLK MEMURU, MÜDÜRÜ MEHMET BESİM KARAGÜLLE (2)


Bu makale 2020-07-22 21:10:48 eklenmiş ve 1347 kez görüntülenmiştir.
Hasan AKAR

Tokat Müzesi ve Mehmet Besim Karagülle ile bir ilgili değerlendirmeyi de 27 Şubat 2015 tarihli Cumhuriyet Gazetesinde Karagülle'nin hazırladığı müze defterine dayanarak Doğan Kurban yapıyor.

 

Sevgili okuyucular;

 

Bu olgu Tokat Müzesinin kuruluşu ve halen bu müzede bulunan, 1931 yılında (Harf devriminden sadece 3 yıl sonra) Latin alfabesiyle yazılmış bir müze defteriyle ilgilidir. Bu defteri yazan Sivaslı hattat Mehmet Besim Karagülle 1889 doğumludur ve 1928 yılından 1937 yılına kadar Tokat Kütüphanesi ve Tokat Müzesi müdürlüğünü yürütmüştür. Karagülle Tokat'taki tarihi yapılara ilgi duymaktadır ve şehirdeki Selçuklu döneminden kalan binaları, bezemeleri, yazıtları, mezar kitabelerini fotoğraflayıp, bazı yapıların planlarının çizip, bahsi geçen müze defterinde belgelemiştir.

 

Cumhuriyet hükümetinin 1926 yılında kurduğu küçük bir kent müzesi olan Tokat Müzesinin iskeleti birkaç kişinin çabası ile ortaya çıkar. Türkiye'de bu şekilde birçok müze kurulur. Bunları üniversite mezunu uzmanlar kurmaz. Uygarlığa inanmış yerel halk kurar. Müzenin ilk müdürü Halis Cinlioğlu'ndan sonra Sivaslı hattat Karagülle kendini bu işe adamıştır. Bu insanlar Cumhuriyetin kurucularıdır.

 

TOKAT MÜZESİ

 

Tokat Müzesi 1926 tarihinde Gökmedrese'de kurulmuştur. Müze ve kütüphane aynı binada tesis edilirken 1926'dan 1944 yılına kadar mevcut  memurlar her iki işi de yürüttüler. Müzenin  yegane banisi Tokat Ortaokulu Tarih, Coğrafya Öğretmeni Halis Turgut Asarkaya'dır. Maarif Müdürü Zeki Bey'den maddi destek alan Halis Asarkaya müzeyi 18 ay maaş almadan yönetmiştir. Şehir içindeki ve civardaki  tarihi mezar taşlarını ,Şeriye Sicillerini müzeye kazandırmıştır. Müzenin kütüphane memuru Mehmet Besim(Karagülle)'dir.

 

Mehmet Besim'in 1938 yılında vefatı üzerine yerine maarif memurlarından İhsan Aybek tayin edilmiştir.1939 'da meydana gelen deprem müze çalışmalarını aksatmış, bazı eserler koruma amaçlı olarak 1940 yılında Ankara Etnoğrafya Müzesi'ne gönderilmiştir. İhsan Aybek'in Maarif Başkâtipliğine atanması üzerine Maarif Memurlarından Ali Rıza Aykut bu göreve getirilmiştir.

 

Gümenek ve bazı kazı yerlerinden tarihi eserler 1943 yılında müzeye taşınmıştır.1943 yılında tahsis edilen müze memurluğu kadrosuna Nuri Savuran tayin edilmiştir.1947 yılında Vakıf Başkâtibi Mahmut Tuncel Müze Muhafızlığına başlamış, Nuri Savuran'ın vefatı üzerine 1962 yılında bu göreve Nafi Çamlıgöl tayin edilmiştir.

 

Defteri meydana getiren Mehmet Besim Karagülle ile ilgili olarak Müze Memuru Nuri Savuran bu deftere 10.10. 1944 tarihinde şu bilgileri yazmış:

 

Müzenin ilk ve kıymetli memuru Mehmet Besim tarafından kaleme alınan esere:

 

Mehmet Besim'in raporları

 

Halis Asarkaya'nın Osmanlılar Zamanında Tokat adlı eserinden

 

Albert Gabriel'in ”Montues D'Anatolie  (Anadolu'da Türk Abideleri) adlı eserinden

 

Tıp Tarihi Profesörü Süheyl Ünver'in “Selçuk Tebabeti “ adlı eserinden iktibas edilmiştir”

 

TOKAT MÜZESİ KURUCUSU HALİS ASARKAYA (CİNLİOĞLU)

 

1901 yılında Tokat'ta doğan Halis Asarkaya (Cinlioğlu) nun babası Abdulvahap Efendi,annesi Fatma Hanım'dır. İl öğrenimini Soğukpınar Mahallesi Sıbyan Mektebi'nde orta (Rüştiye ) ve lise öğrenimini Tokat İdadisi'nde 1917 yılında tamamlamıştır.1921-1923 yılları arasında Tokat'ta açılan Dar'ül Muallimin'de katiplik yapmış, ilgi ve bilgisinden dolayı derslere de girmiştir. 

 

1923 yılında açılan öğretmenlik sınavını kazanarak Tokat Ortaokulu Tarih ve Coğrafya öğretmenliğine atanmıştır.1924-1929 yılları arasında zabit vekili (asteğmen) olarak askerlik vazifesini tamamlamıştır. Tokat Ortaokulu'ndaki görevinin yanı sıra Halkevi kuruluş çalışmalarına katılmış, resmi tören ve bayramlarda konuşmalar yapmıştır. Milli Mücadele yıllarında Tokat Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin faal üyeleri arasında yer almıştır.1947-1948 yıllarında Tokat Yeşilırmak Özel Lisesi,1949 -1950 yıllarından sonra resmileşerek Gazi Osman Paşa Lisesi adını alan okulda görev yapmış,1949 yılında Kozan Lisesi Müdürlüğü'ne tayini çıkmış ancak memleketinden ayrılmak istemeyerek Tokat'ta kalmayı yeğlemiştir.

 

Bundan sonra Tokat Kız Enstitüsü'nde görevine devam etmiştir.10 Kasım 1959 yılında emekli olmuştur.1960 yılından sonra da ücretli olarak Tokat Öğretmen Okulu'nda derslere girmiştir. Tokat'ta ilk özel kütüphaneyi 1950 yılında açmıştır. Kütüphane halen oğlu M.Ali Cinlioğlu'nun koordinesinde işlevini sürdürmektedir. Cinlioğlu 1982 yılında vefat etmiş, Şeyh-i Şirvani Kabristanlığı'na defnedilmiştir.

 

Tokat Müzesi'nin kurucusu olan Cinlioğlu Tokat'a ait kitap çalışmaları da yapmış bunlardan 0smanlılar Zamanında Tokat (1941, 4 cilt), Ulusal Savaşta Tokat(1936), Tokat Vilayeti Meşhurları (1950), Tokat'ta İrtica Hareketleri ve Bugünkü İrtica Meselesi (1951), Tokat Coğrafyası ve Tarihi adlı eserleri yayınlanmıştır.

 

MÜZE MEMURU NURİ SAVURAN

 

1921 Tokat doğumlu olup, babası Ali Ragıp, annesi Pakize Hanım'dır. Üç aylıkken annesini kaybetmiştir. Çocukken salgın bir hastalık olan Çiçek'ten sol gözünü kaybetmiştir. Ortaokuldan sonra liseye gitmek için sağlık raporu istenmiş bu nedenle öğrenim hayatını sürdürememiştir.

 

Resme ve müziğe karşı çok yetenekli oluşu Halis Asarkaya'nın dikkatini çekmiş onun yardımı ile Tokat Halkevi Kütüphane Memurluğuna başlamıştır. Halkevinin çıkardığı gazete ve mecmualarda Yeşilırmak Dergisi'nde yazıları ve şiirleri yayınlanmıştır. Daha sonra Halis Asarkaya'nın dikkatini çekmiş, Maarif Müdürlüğü'ne yaptığı önerisi uygun görülerek Tokat Müzesi'ne mesul memur olarak atanmıştır.

 

1952 yılında Semiha Tunçkol ile evlenmiş Emre ve Gülten(Aydın) (1957) adında iki evlat sahibi olmuştur. Veteriner hekim olan Emre vefat etmiş olup kızı Gülten hayattadır.1962 yılında yakalandığı siroz hastalığı sebebiyle Ankara'da tedavi görmüş aynı yıl vefat etmiş, cenazesi Ankara'da Cebeci Asri Mezarlık'a defnedilmiştir. Vefatına kadar bu görevini başarıyla sürdürmüştür.

Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 
250