MİLLİ MÜCADELE'DE TOKAT'TA KURULAN CEMİYETLER, PROTESTO TELGRAFLARI VE DÜZENLENEN MİTİNGLER (3)


Bu makale 2020-08-08 11:25:00 eklenmiş ve 392 kez görüntülenmiştir.
M. Necati GÜNEŞ

İzmir'in İşgaline Karşı Niksar'da Düzenlenen Bölgemizdeki İlk Protesto Mitingi

 

İşgal kuvvetlerinin ülkemizi yavaş yavaş işgali ile başlayan durum karşısında faaliyete geçirilen cemiyetlerin en önemlilerinden biri olan Redd-i İlhak Cemiyeti'nin şubesi Niksar'da kurularak, Yunanlıların 15 Mayıs 1919'da İzmir'e asker çıkarması üzerine 20 Haziran 1919'da bölgedeki ilk büyük mitingi gerçekleştirilmiştir. 

 

O gün, Niksar Redd-i İlhak Cemiyeti Başkanı olan Mahir Efendi, siyaha boyanmış Türk Bayrakları arasından hükümet konağının balkonuna çıkarak etkili bir konuşma yapar. Yanında Belediye Başkanı Tahir Ağazade Fahri Efendi, Hacı Abdurrahman Efendi, Şeyh Keşfi Osman Efendi Camii İmamı Ahmet Efendi (Hoca Ahmet Niksari) Hacı Vehbi Efendi, Kaza Müftüsü Hızarcıoğlu Mustafa Fehmi Efendi resmi ve sivil erkân vardır.

 

Tokat'tan, civar kasabalardan ve köylerden gelenlerle birlikte 12000 kişiyi bulan halk önce camilerde, sonrasında da meydanlarda toplanarak her tarafı tıklım tıklım doldurmuştur. Kağnısını koşan, atına binen soluğu Niksar'da almıştır.

 

Hacı Mahir Efendi'nin büyük bir heyecan uyandıran etkili konuşması kalabalığı hırçın bir deniz gibi dalgalandırır. Hep bir ağızdan haykırırlar "Türk yurdu işgal edilemez. Kanlarımızın son damlasına kadar savaşacağız."  Şeyh Hacı Ahmet Efendi, miting sonrası anlamlı bir dua yapar. Kalabalık büyük bir coşkuyla düzenlice dağılır.

 

İşgalin tüm dünyaya duyurulması içinde postaneye gidilerek daha önceden kaleme alınmış şu telgraf  İtilaf Devletleri'nin temsilcilerine çekilir. Bu telgraf Ankara'da çıkmakta olan Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi'nde yayınlanmış olup Milli Kütüphane Arşivi'nde bulunmaktadır.

 

"Niksarlılar, hukukun hamisi olduğunu iddia eden Wilson'a ve diğer devletlere müracaat ediyoruz. Artık bizim feryadımıza kulak tıkamayınız.

 

Bizim tamamiyet-i mülkiyemiz, mevcudiyet-i milliyemize devamı kastediyorsanız en kısa yol bizi öldürmektir. Geliniz öldürünüz. Biz Türk olarak en küçük vatan parçasının Türk kalmasını istiyoruz. Siz de buna söz vermiştiniz. Şimdi ise sözünüzde durmadığınızı görüyoruz. Anadolu'ya uzatılacak bir tecavüz, bizi öldürmek için atılan bir adımdır. İnsaniyet ve Adalet namına bu suikasttan vazgeçmenizi rica ediyoruz."

 

 

Niksarlılar adına Mahir Efendi

 

İşte Danişmendli Türk Devletine Başkentlik yapan Niksar'da böylesine büyük bir mitingin yapıldığı sırada Mustafa Kemal, İstiklal Savaşını başlatmak için Amasya'daki görüşmelerine devam etmektedir. Niksar Savaş yıllarında bilfiil işgali görmemiştir ama acıları, çileleri tüm Anadolu ile birlikte yaşamıştır.

 

İzmir'in İşgaline Karşı Tokat'taki Tepkiler

 

Niksar'da bu gelişmeler olurken Tokat'ta da benzer gelişmeler yaşanıyordu. Özellikle Mustafa Kemal Paşa'nın Havza'da yayınladığı "İzmir ve Manisa'yı işgal eden Yunanlılar'ın giderek artan ilerlemesi ve halka yapılan vahşetlerin protesto edilmesini" isteyen genelgesi üzerine harekete geçen Tokat ileri gelenleri, esnaf, tüccar, ziraat ve belediye üyeleri toplantılar yapmışlardı. Bu toplantıların sonunda, "miting yapılacak olunursa işgallere ve saldırılara karşı duyarsız olmayan Müslüman halkın azınlıklara saldırma ihtimali olduğundan söz edilerek miting yapmama" kararı alınmıştır. 10 Haziran 1919 tarihli telgrafla başta Amerika olmak üzere itilâf devletleri ile sadaret makamının bu işgallere seyirci kalması protesto edilmiştir. 

 

Alınan bu kararlar ile işgali protesto eden telgrafı Tokat mutassarrıfı Kadir Bey Havza'da 9. Ordu Komutanlığı Müfettişliği'ne göndermiş. Endişeleri yersiz bulan Mustafa Kemal Paşa, sadece protestonun yetersiz kalacağını bildirerek miting düzenlemenin daha akla uygun olduğunu savunmuştur. 

 

Tokat'ta Maraş Mitingi

 

Ülke işgal kuvvetlerinin adeta akınına uğramıştır. Maraş Fransızlar tarafından işgal edilerek, Anadolu güneyden abluka altına alınmıştır. 21 Ocak 1920'da Fransızlar Ermenilerle birlikte Maraş halkını kıyasıya top ateşine tâbi tutarak katletmeye başladı. Maraş halkı da Maraş Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Başkanı Arslan Bey komutasında Fransızlara karşı savaşa başladı. Bunun üzerine Mustafa Kemal, yurdun her yerinde mitingler yapılmasını, İstanbul Hükümeti ve yabancı devletler elçilikleri nezdinde telgrafla protestoda bulunulmasını istedi. 

 

Zaten İzmir, Adana, Maraş bölgelerinde yapılan işgaller, zorbalıklar ve çirkin saldırılar yüzünden halkta büyük bir heyecan vardı. Tokat Heyet-i Merkeziyesi 30 Ocak 1920 tarihinde Maraş olaylarının protesto edildiği bir telgrafı itilâf devletleri temsilcilerine göndererek miting yapma kararı vermiştir. 31 Ocak 1920 tarihinde yapıldığını söyleyebileceğimiz mitingde İzmir, Adana ve Maraş'ta Müslümanlara yapılan mezalim ve saldırılar, haksızlıklar protesto edilmiş, halkta doğan yüksek heyecan uzak makamlara kadar duyurulmuştu. İtilâf devletleri temsilcilerine, Mebuslar Meclisi'ne, Ankara'da Heyet-i Temsiliye Reisliğine, Matbuat Cemiyetine telgraflar çekildi. 

 

Bu telgrafta şu konulara değinildi:

 

1-Mütarekeyi müteakip Türkiye sulhunun on dört aydır hala bir sonuca ulaşmamasından doğan sorumlulukların kabul edilemeyeceği,

2-Adana, Maraş, İzmir gibi mahallerde yapılan katliamlara, mezalime bir son verilmesi,

3-Mebuslarımızın tutuklanması, yalnız memleketimiz hukuki esasiyesine değil, bütün cihan medeniyetinin desatiri hukukiyesine bir darbe telakki edildiğinden Reşat Hikmet Beyin derhal tahliyesi...

 

Telgrafların sonunda da:

 

"Aksi takdirde yaşamak için azmeden bir milletin ve yalnız kendi varlığına ve fedakârlığına istinadı icap eylediğini idrak eden biz Müslümanların merdane ve kahramanane bir ölümü, yaşamaya tercih edeceğimizi arz eyleriz. 31.01.336"

 

Tokat'ta bu gelişmeler olurken Anadolu'daki işgaller ve Maraş'ta yapılan mezalim kazaları da harekete geçirmiş, oradaki milli kuvvetlere yardımlar toplandı, toplantılar yapıldı, yüksek makamlara ve işgalci devletlerin temsilcilerine telgraflar çekildi.

 

Niksar'da Maraş Mitingi

 

Niksar halkı da Maraş'taki mezalime duyarsız kalamadı ve Mustafa Kemal Paşa'nın bu isteğine uyarak bu olayı protesto için miting düzenlenmesine ve sonrasında Sivas Valiliği'ne bir telgraf çekilmesine karar verir. 

 

Süratle haber verilen köy ve kasabalardan yaklaşık 5000 kişinin katılımıyla 1 Şubat 1919'da Niksar'da hükümet konağı önünde heyecanlı bir miting düzenlenir. Buradaki hararetli konuşma ve dualardan sonra Maraş mücahidlerine nakdi para yardımı yapıldı. Eğer mezalime son verilmez ise Maraş'a 150 kişilik Kuvayı Milliye sevki ile yardım edilmesi kararlaştırıldı. Reddi İlhak Cemiyeti Reisi Mahir imzasıyla İstanbul Hükümetine, başta ABD Başkanı Wilson olmak üzere yabancı devletlerin elçiliklerine mezalimi protesto eden telgraflar çekildi.

 

Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti Sivas Heyet-i Merkeziyesi'ne


Tokat Mutasarrıflığından alınan Niksar Kaymakamlığının 1 Şubat 1336 tarihli telgrafnamesi sureti berayı malumat zirde naklen tebliğ olunur efendim.

2 Şubat 1336

Sivas Valisi Reşit

 

Maraş'ta icra edilen katliamlardan heyecana gelmiş olan halk bugün muntazam bir miting akdeyleyerek Maraş mücahitlerine şimdilik nakden ve eğer bu mezalime bir nihayet verilmezse Kuva-yi Milliye sevkiyle yardım edilmesi Sadaret-i Uzmaya, ecnebi mümessillerine protesto telgrafları keşidesine karar vermişlerdir. Bütün köyler ve Kuva-yi Milliye'den yüz elli neferlik bir piyade müfrezesi de iştirak edebilmek için ictima mevcudu beş binden fazla idi. Hararetli nutuklar ve dualardan sonra ahali ve kuva-yi milliyenin muntazaman dağıldığı ve mitingin bütün manasıyla muazzam akdedildiği.

Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 
250