MİLLİ MÜCADELE'DE TOKAT'TA KURULAN CEMİYETLER, PROTESTO TELGRAFLARI VE DÜZENLENEN MİTİNGLER (4)


Bu makale 2020-08-11 13:22:59 eklenmiş ve 18130 kez görüntülenmiştir.
M. Necati GÜNEŞ

İstanbul'un İşgalini Protesto Mitingleri

Niksar Mitingi

 

20 Mart 1920 tarihinde İstanbul'un işgali üzerine Niksar'da yine muazzam bir miting tertip edilir. Mitingde İstanbul'un haksız yere işgal edildiği, halka duyurularak miting sonrasında alınan kararla miting heyetince protestoname haline getirilerek bir örneğinin Heyet-i Temsiliye ve Antalya'daki İstanbul temsilcileri vasıtasıyla Hollanda, İsveç, Norveç, İspanya, Portekiz Dışişleri Bakanlıklarına, Millet Meclisleri'ne, Amerika, İngiltere ve Fransa'ya gönderilir.

 

Niksar Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti imzasıyla gönderilen bu protesto telgrafında İngilizlerin saltanat ve hilafet merkezini hırsızlar gibi işgal etmeleri kınanmış, işgal medeniyet tarihinin utancı ve yüz karası olarak nitelendirilmiştir. İstanbul'un İngilizler tarafından zapt edilmesi karşısında sessiz kalan Avrupa'nın büyük bir tarihi sorumluluk altına gireceği bildirilen telgrafta:

 

"Her biri başlı başına bir tarih olan hürriyet ve istiklal vadisinde hadiseler icat eden senelere müracaat eylemekle iftihar ediyor, bizi hürriyet ve istik¬lal mücahidi olarak kabul etmenizi rica ediyoruz. Allah hak ve hürriyet mücahitlerini taziz etmiştir. Sizler de yardım ederseniz, tarihinize layık âlicenaplık etmiş olursunuz" sözleriyle Niksarlılar duygularını dile getir-mişlerdir.

 

Tokat Mitingi

 

Bu mitingden başka Tokat'ta İstanbul'un işgalini protesto için 17 Mayıs 1920'de büyük bir miting düzenlenmiştir. Bu mitingde İngiltere'nin Müslümanlara ve Osmanlı Devleti'ne karşı izlediği siyaset ve emperyalizm kınanmıştır. Ayrıca, bu vahim olayı kınamak amacıyla İtilaf Devletleri mümessilliklerine telgraflar çekildi.

 

"Yaşadığımız asrın içtimai ve ruhi ihtiyaçlarını takdir etmeyerek insanlık için bir tehlike olan emperyalizm siyasî akidesiyle bütün dünyanın sükûnet dünyasını bozan İngiltere'nin memleketimizde ve bilhassa üçyüz milyonluk İslâm âleminin hilafet, yediyüz senelik Osmanlı devlet ve medeniyetinin saltanat merkezi olan İstanbul'da bugün halen yapmakta olduğu kötülük ve fecai, batı medeniyetinin nefret ve tiksinmesine sebep olacağı gibi, Asya ve İslam aleminin ızdıraplı ruhunda doğan kin ve intikam duygularının da kuvvetlenmesine hizmet ediyor ve edecektir. Hürriyet ve millî istiklalin ve tasdiki ile ancak dünya barışının sağlanabileceği esasını büyük bir metanet ve yüksek sesle ilk defa siyasî bir makamdan dünyaya ilân eden Wilson acaba prensiplerini koymak ve ilân etmek için siyasî mecburiyet dahi görmemiş midir?”

 

 

Bir taraftan mitingler düzenlenir, diğer taraftan, telgraflarla işgalleri protesto hareketleri devam ederken, bir taraftan da Erzurum Kongresi'ne katılacak temsilciler belirlenmişti. 26-27 Haziran 1919 tarihinde Tokat'a gelen ve bir gece kaldıktan sonra Erzurum'a hareket eden M. Kemal Paşa'nın ardından sancak merkezinden Hamamcızâde Rıfat (Arkun), Reşadiye kazasından emekli askerî katip Sabri Efendi Erzurum'a gönderilmiştir. Rıfat Bey'in Tüzük komisyonuna seçilmesi Tokat için ayrı bir önem taşımaktadır. Erzurum Kongresi'ne katılan Tokat temsilcileri Sivas Kongresi'ne katılmamış, 4 Eylül 1919 tarihinde yapılan Sivas Kongresi'nde Tokat, Bekir Sami Bey tarafından temsil edilmiştir.

 

Ali Paşa Toplantısı

 

Tokat'ta bu alanda yapılan diğer önemli bir faaliyet Ali Paşa toplantısıdır. Müdafa-i Hukuk cemiyeti taraftarları önce Behzat Camii'nde toplanmışlar, daha sonra Ali Paşa Camii'nde binlerce kişinin katıldığı bir toplantıda halkın milli mücadeleye karşı heyecanı uyandırılmaya çalışılmıştır. Bu toplantıdan sonra 8 Eylül 1920'de Garp Cephesi Kumandanlığı'na, Dâhiliye Vekâleti'ne, Üçüncü Kolordu Kumandanlığına yaptıkları mücadelede destek telgrafları çekildi.

 

"Akşamı vatandan herhangi birinin işgaline can ile karşı durmaya ahdüpeyman edile¬rek, hudud vatanda mücadele eden din kardeşlerimize her vechile muzaheret için ihzarata mübaşeret ve maddeten muavenet için birçok fedakaranın izamı esbabına tevessül olunduğu ve mücahidini din ve vatanın, ol suretiyle çalışmaları" istirham olundu.

 

Reşadiye Mitingi

 

İşgallere karşı Reşadiyelilerde sessiz kalmamış ve protesto mitingi düzenlemişlerdir. Bu mitingin haberi İrade-i Milliye gazetesinde şöyle verilmişti. 

 

"Reşadiye'den: 

 

Belediye dairesi önündeki üç bini mütecaviz müslim ve gayr-ı müslim ahali  bil-içtima  işgali ve tecavüzatlarına razı olamayacaklarını,  kanlarının son damlamasına kadar müdafaaya hazır bulunduklarını beyanla bir miting akdettikleri ve keyfiyeti makam-ı sadaret-i uzmaya ve itilaf mümessillerine bâ-telgraf arz olunduğu."


Ankara Fetvasını Onaylayan Müftüler

 

Tokat'ta üç müftü  “Ankara Fetvası”nı onaylayıp; Ulusal Kurtuluş Savaşı veren Ankara Hükümeti'nin, yani Mustafa Kemal'in yanında olduğunu belli eden 153 dinî önderin arasındaydı. Bunlar Tokat Müftüsü Hacı Ömer Feyzi(Kuntay) Efendi,  Niksar Müftüsü Mustafa Fehmi(Hızarcı) Efendi, Erbaa Müftüsü Abdullah Fehmi Efendi ve Zile Müftüsü Hacı Tevfik Efendi'dir.

 

Türk Milleti Cemiyetler Kurarak ve Mitingler Düzenleyerek Milli İradesini Ortaya Koymuştur

 

Türk milleti İstiklal Savaşı'nın ilk safhasındaki cemiyetleri kurup mitingleri düzenlerken iki amaç gütmüştür. Bunlardan birisi, millet olarak var olduğunu ispat etmekti. Mitinglerden ikinci olarak güdülen amaç, temsil mevkiinde bulunanların dikkatlerini çekmekti. Temsil makamında bulunanlar her zaman görevlerini hakiki anlamda yerine getiremeyebilirler. Türk milletinin kurmuş olduğu cemiyetler ve bu cemiyetler vasıtasıyla düzenlemiş olduğu mitinglerde vatanın sahipsiz olmadığı en açık şekilde ifade edilmiştir.

 

İstiklal Savaşı'nın ilk safhasında kurulan cemiyetler ve tertip edilen mitinglere baktığımız zaman bunların bir halk organizasyonu olduğunu görürüz. Bunun anlamı şudur; Türk milleti tepki göstermek konusunda iradesini ortaya koymaktadır. Bu, milli irade demektir. Milli irade ise İstiklal Savaşı'nın özünü teşkil etmektedir. Mustafa Kemal Paşa, Türk milletinin bu eğilimini fark etmiş ve Milli mücadeleyi bu mefkûre çerçevesinde gerçekleştirmiştir.

 

Mitingler bir tepkinin ortaya konulmasına aracılık eder. Tokat ve ilçeleri de kurdukları cemiyet ve düzenledikleri mitinglerle sadece mahalli tepkilerini dile getirmemiş aynı zamanda mitinglerde aldıkları kararları ülke ve dünya kamuoyuna telgraflar ve basın yoluyla taşımışlardır. Bu bilgilendirme milli iradenin canlanmasına destek olurken, dünya kamuoyunda da Türk İstiklal Savaşı konusunda bir sempatik havanın doğmasına vesile olmuş ve Tokatlılar Milli Mücadelede üzerlerine düşen görevi layıkıyla yerine getirmişlerdir.

 

KAYNAKLAR:

1-Halis ASARKAYA, Ulusal Savaşta Tokat, Tokat Basımevi, 1936

2-Hasan AKAR-Müjdat ÖZBAY, Milli Mücadele Yıllarında Niksar, Niksar Belediyesi, 2011

3-Prof. Dr. Yaşar AKBIYIK, Milli Mücadelede Güney Cephesi Maraş, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara 2015

4-Yrd. Doç. Dr. Leyla KAPLAN, Milli Mücadele Döneminde Tokat, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi Cilt: 12, Temmuz 1996, Sayı: 35

5-Belgelerle Türk Tarihi Dergisi,  Sayı:11, Sahife:31, Belge: 159, Aralık 1997 

6-Mehmet ŞAHİNGÖZ, “Antep, Urfa, Maraş ve İstanbul'un İşgallerini Protesto Mitingleri”, (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara 1989 

7-Tokat İl Yıllığı 2006, Komisyon, T.C. Tokat Valiliği, İstanbul, 2007

8-Yrd. Doç. Dr. Ömer Akdağ, İstiklâl Savaşı'nın İlk Safhasında Mitingler (Kasım 1918-Haziran 1919)

http://www.larendem.com/tag/istiklal-savasinin-ilk-safhasinda-mitingler-kasim-1918-Haziran-1919

9-ATAG / Amasya Tarihi Araştırma Grubu, 

https://www.facebook.com/194184690598209/posts/2956661614350489/

10http://www.tokatbarosu.org.tr/haber/ulu-onder-gazi-mustafa-kemal-ataturk-un-tokat-a-tesriflerinin-100-yil-donumu-1547

Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 
250