EREK MÜDÜRÜZÂDE ALİ ŞEVKİ EFENDİ'NİN TORUNU TOKAT (ESKİ) MİLLETVEKİLİ VE BAKANLARIMIZDAN ALİ ŞEVKİ EREK VE AİLESİ ÜZERİNE KISA BİR DEĞERLENDİRME (4)


Bu makale 2021-02-24 16:00:23 eklenmiş ve 497 kez görüntülenmiştir.
Hasan AKAR

Yazımızın bu bölümünde Devlet Arşivlerinden temin ettiğimiz belgelerle birlikte Bakanımızın gönderdiği bilgiler ışığında Erekzâdelerin geldiği Erbaa'dan ve ailesinden bahsedelim.

Erbaa kelimesi Arapça dört anlamına gelmektedir. Erek, Karayaka (Ziğdi), Sonusa (Uluköy) ve Taşabad (Taşova) .Bir dönem kullanılan Nevahi-i Erbaa (dört nahiye) zamanla Aşağıköy yerleşim merkezi olması, verimli arazisi ile diğerlerine göre daha fazla gelişmiş ve bir merkez olmuştur.

Bugünkü Erbaa'nın merkezini oluşturan Erek, Kelkit çayının sol yakasında bu ırmağa 3 km uzaklıkta 5-10 haneli Aşağı Köy denilen bir mezra halinde kurulmuştur. 1859 yılında nahiye olarak teşkilatlanan Erek 1872 yılında Erbaa adıyla Sivas Vilayeti, Amasya Sancağı'na bağlı bir kaza olmuştur.1892 yılında Amasya'dan alınarak Tokat Sancağı'na bağlanmıştır.

Bakanımızın babası, Cevdet Bey'in dedesi Hacı Hasan Efendi İstanbul'da eğitim görmüş Erek Nahiyesi'ne müdür olarak atanmıştır. Daha sonra 1873 yılında yeni kurulan Sivas Hafik Kazası Kaymakamlığı'na getirilmiştir. 

Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Dâhiliye Nezareti Mektubât Bölümü'nde (DH. MKT 1319 84)  bulunan H.14.09.1294 (1878 ) tarihli bir belgede Hafik Kaymakamı Hacı Hasan Efendi'nin görevi Ahmet Rıfat Efendiye bıraktığı anlaşılmaktadır. Emekliye ayrılan Hacı Hasan Efendi Tokat merkeze yerleşmiştir.  1878 tarihinde vefat ettiği mezar kitabesinden anlaşılmaktadır. Bakanımız Ali Şevki Erek'in  soyadı almasının temeli buradan gelmektedir.

Kitabenin Tercümesi:

“Saadetlü Hacı Numanzade olup

Erbaa Kasabası Kaimakamı Mesbuku

El Hac Hasan Efendi ruhuna Fatiha 1294”

Numan oğlu adıyla anılan Hacı Hasan Efendi'nin bu kitabede Erbaa Kasabası önceki kaymakamlarından biri olarak yazılmasını daha sonra kaza olan Erek Nahiyesi'nin Müdürlüğünü Hafik Kaymakamlığına atanmasına kadar yapmasına bağlayabiliriz.

Hacı Hasan Efendi'nin ilk hanımından çocuğu olmamıştır. İkinci Hanımı Tokatlı Munise Hanım'dır. Ali Şevki, Faik ve Zehra adında üç evladı olmuştur. Zehra 'nın Nuri ve Sabri adında iki çocuğu olmuştur. Nuri, Faik 'in kızı Munise ile evlenmiştir. Albay olmuş, İstiklal savaşına katılmıştır. Sabri Çelikkol (1883-1955) ise İnönü döneminde T.B.M.M'de 7.dönem(1943-1946) CHP Tokat milletvekili olarak görev yapmıştır. 

Avukat olan Faik'ten (Topal Faik)  olanlar Munise, Nimet, Hacer, Mediha, Muammer, Nazım adında evlat sahibi olunmuştur.

Erek Müdürü, Hafik Kaymakamı Hacı Hasan Efendi emekli olunca Tokat'a yerleşmiştir. Vefat edince Dokuz Taşlar Mezarlığı (Gelin Mağarası Önü ) mezarlığına defnedilmiştir.

Erek Müdürüzâde Ali Şevki 1867 yılında doğmuştur. 1909 yılında vefat etmiştir. Dokuz Taşlar (Gelin Mağarası Önü) mezarlığına defnedilmiştir. 

Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Dahiliye Nezareti (SAİD 154    259 ) 'da bulunan belgede de: “Şevki Efendi 1284 Tokad doğumlu. Eski Hafik Kaymakamı Hacı Hasan Efendi'nin mahdumu H.29.12.1284 “ifadeleri yer almaktadır.”

Belgedeki bilgilere göre 1284 (1868) doğumlu olan Ali Şevki Tokat Rüştiyesi Diploması ile 1889-1894 yılları arasında iki yüz kuruş Tokat Ziraat Bankası'nda memur olarak görevlendirilmiştir. 1895 yılında Tokat Maarif Komisyonu Kâtipliğine atanmıştır.1897 -1902 yılları arasında bu görevine ilaveten yüz kuruş fazlasıyla Tokat Rum ve Ermeni Mektebi'nde Osmanlıca dersleri okutmuştur. 1902 yılındaki aylık toplam maaşı üç yüz elli kuruş olarak değerlendirilmiştir.

Vefat tarihi ise 1911 yılı olup Şeyh-i Şirvani Mezarlığı'na defnedilmiştir. (Çay Bağaları altı) Mezar kitabesinde:

“Hüvelbaki genç yaşında dünyadan eyledi rıhlet (göç)

Ecel geldi bana verdi ziyaret 

Erek Müdürüzâde

Ali Şevki Efendi

1327 (1911)” yazmaktadır.

Ali Şevki'nin üç oğlu iki kızı olmuştur. Cevdet, Mahmut, Şükrü kızlar: Refia ve Şaziye 'dir. Şaziye'nin eşi Tokat Ağır Ceza Reisidir. Refia evlenmiş ama daha sonra eşinden ayrılmıştır. İlkokul öğretmeni olarak Cumhuriyet İlkokulu ve Ülkü İlkokulu'nda 40 yıl hizmet etmiş, emekli olmuştur.

Bakanımız Ali Şevki Erek'in babası Cevdet Erek 1905 yılında Bey Hamam Sokak'taki evde doğmuştur. Tokat Rüştiyesi mezunudur. Askerliğini İhtiyat Zabiti olarak yapmıştır. Milli mücadeleden sonra ticarete atılmıştır.1930-1951 yılları arasında Tokat Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığını yapmıştır.

Cevdet Erek, Atatürk'ün Tokat'a gelişlerinde her zaman karşılayan heyetlerin içinde olmuştur. Genel Kurmay Başkanı Fevzi Çakmak Paşa'yı Tokat'a gelişlerinde Tokat Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı olduğu için 26 Ağustos 1936'da Yoğurtçuoğullarından Tütün Tüccarı İbrahim Bey'in bağındaki verilen yemekte birlikte ağırlamışlardır.

Cevdet Bey, Karslı Eski Ceza Reisi olup 1930-1940 yılları arasında Tokat Baro Başkanı olan Rüştü Kuyulu'nun ( 1865-1943) -Rize, Samsun' da görev yapan-  kızı Naime Hanım'la 15 Haziran 1930'da evlenmiştir.       

Rüştiye mezunu olan Hacı Naime Hanım 1324 yılında Tokat'ta doğmuştur. Cumhuriyetin ilk öğretmenlerindendir. Osmanlıca, Fransızca, Arapça ve Farsça'yı iyi bilen, Türk tarihine vakıf, dini bilgisi yüksek bir hanımdır. Cumhuriyet İlk Mektebi'nde görev yapmış,1928 yılında yeni Türk Alfabesini öğretmek için açılan Millet Mekteplerinde okuma yazma kurslarında da görev almıştır. Atatürk'ün silah arkadaşlarından Mustafa Vasfi Süsoy'un kızı Nefise Süsoy,” Bana Harf İnkılabından sonra yeni harflerle okuma yazmayı öğreten Naime Hanım olmuştur “ demiştir. Ancak, Naime Hanım evlendikten sonra öğretmenlikten ayrılmıştır. 

Bu evlilikten İnci (altı aylıkken vefat etmiş), Ali Şevki 1935 yılında, Mahmud Ekrem (1938-2020),Mehmed İhsan (1942-2003) ,Lütfiye Yıldız 1945 yılında doğmuştur.  Hacı Naime Hanım 15 Ocak 1992'de vefat etmiştir.

Ticaretle ilgisi olan Cevdet Bey,1925'li yıllarda Behzad Çarşısı'nda Zafer Garajı' ndaki otelin altında bir mağaza açmış,1930'lu yıllarda ana caddeye taşınmıştır. Mağazanın adı soyadı kanunu çıkmadan önce Erek Müdürüzâde Cevdet Binbirçeşit Mağazası'dır. Harf İnkılabından sonra sadece Binbirçeşit Mağazası levhası asılmıştır. 

Benim de önünden geçerken hayranlıkla vitrinini seyre daldığım bu büyük mağazada Kavafiye, kırtasiye, zücaciye gibi her şeyin bulunduğu mağazada, motosiklet, bisiklet, müzik aletlerinin  (akordeon, keman, cümbüş, darbukaya, mandolin) kadar her çeşit, pikap, radyo, buzdolabı, ütü, elektrik malzemeleri, süt makinesi, duvar ve kol saati, palto, parfümeri, tuhafiye ürünleri vardı.

Cevdet Erek 3 Aralık 1973 'de vefat etmiş. Dokuz Taşlar(Gelin Mağarası önü) Mezarlığı'na defnedilmiştir.

Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 
250