CHP'li Tokat Milletvekili Durmaz: "Çiğ Sütte Destek Üreticiyi Korumuyor, Peşin Kesinti Var, Destek 6 Ay Sonra"

CHP Tokat Milletvekili Kadim Durmaz, Ulusal Süt Konseyi’nin 22 Ocak itibarıyla çiğ süt için açıkladığı 22,22 TL’lik tavsiye fiyatın sahada üreticiyi korumadığını belirterek, mevcut destekleme sisteminin tersine işlediğini söyledi. Durmaz, üreticinin süt parasını almadan önce çeşitli kesintilerle karşı karşıya kaldığını, buna karşın litre başına verilen desteğin aylar sonra ödendiğini vurguladı.
Durmaz, çiğ süt satışında üreticiden peşin olarak KDV, stopaj, borsa payı ve sigorta kesintileri yapıldığını hatırlatarak, bu durumun verilen destekle kıyaslandığında “desteği kâğıt üzerinde bıraktığını” ifade etti. Buna göre üreticinin karşılaştığı kesintiler litre başına şu şekilde gerçekleşiyor:
En düşük ücretli dar kapsamlı sigorta yaptıran üretici, litre başına 0,73995 TL,
Orta ücretli dar kapsamlı sigorta yaptıran üretici 0,77328 TL,
Geniş kapsamlı sigorta yaptıran üretici ise 1,95662 TL peşin kesinti ödüyor.
Durmaz, üreticinin bu kesintileri hemen ödediğini, buna karşılık litre başına verilen 0,50 TL’lik desteği 6 ay sonra alabildiğini belirterek, “Yüksek enflasyon ortamında bu destek alım gücünü kaybediyor. Üretici peşin ödüyor, geç alıyor; aradaki fark üreticinin cebinden gidiyor” dedi.
“Sütü köylü üretiyor, fiyatı iktidar belirliyor”
Çiğ süt üretiminin ciddi maliyet baskısı altında yapıldığını ifade eden Durmaz, açıklanan tavsiye fiyatın sahada çoğu zaman tavan fiyat gibi uygulandığını söyledi. Üreticinin pazarlık gücünün zayıf bırakıldığını dile getiren Durmaz, “Üretici çoğu zaman açıklanan fiyatın bile altında satışa zorlanıyor. Desteklerin üreticiyi rahatlatması gerekirken, mevcut sistem üreticiyi daha baştan kesintilerle boğuyor” ifadelerini kullandı.
“Destek zamanında ve etkili olmalı”
Süt üretiminin sürdürülebilirliği için destekleme politikasının yeniden düzenlenmesi gerektiğini belirten Durmaz, şu önerileri sıraladı: Litre başına destek en az 3 TL’ye çıkarılmalı, üreticiden yapılan peşin kesintileri karşılayacak seviyeye yükseltilmelidir.
Destekleme ödemeleri 6 ay sonra değil, aylık veya düzenli periyotlarla zamanında yapılmalıdır.
Stopaj, borsa payı ve benzeri kesintiler üreticiyi koruyacak şekilde yeniden düzenlenmeli; küçük üretici için muafiyet veya indirimler getirilmelidir.
Hayvan sigortası prim yükü artırılmış kamu katkısıyla hafifletilmeli, prim destekleri enflasyona göre güncellenmelidir.
Açıklanan fiyatın sahada uygulanabilmesi için etkin piyasa denetimi sağlanmalı, sözleşmeli alımlarda üretici lehine bağlayıcı kurallar hayata geçirilmelidir.
Kayıt dışılık ve sigorta şartı üreticiyi zorluyor
TÜİK verilerine göre, çiğ süt üretimi 2024 yılında yüzde 4,7 artışla 22 milyon 487 bin 757 ton olarak gerçekleşti. Ancak üretilen sütün yalnızca 9,8 milyon tonuna çiğ süt desteği verildiği, kalan kısmın ise kayıt dışı kaldığı belirtildi.
Çiğ süt desteğinden yararlanabilmek için hayvanların sigortalı olması gerektiğini hatırlatan Durmaz, dar kapsamlı hayvan hayat sigortasının 525 TL, orta düzey dar kapsamlı sigortanın 840 TL, geniş kapsamlı sigortanın ise 6.465 TL olduğunu söyledi. Sigorta bedelinin yarısı devlet tarafından karşılanmasına rağmen maliyetin hâlâ üretici için yüksek olduğunu vurgulayan Durmaz, birçok üreticinin bu nedenle destekten yararlanamadığını kaydetti.
Soğutulmuş süt için litre başına 0,50 TL, sıcak süt için 0,25 TL, birinci derece örgüt üyesi üreticiler için ise 0,60 TL destek verildiğini hatırlatan Durmaz, bu rakamların mevcut maliyetler karşısında yetersiz kaldığını ifade etti.
“Köylüyü ayakta tutamazsak üretim biter”
Kırsalda yaş ortalamasının 58–60 bandına çıktığını ve küçük aile işletmelerinin hızla azaldığını dile getiren Durmaz, küçük üreticilere özel desteklerin hayata geçirilmesi gerektiğini belirtti. Kadın üreticilerin Bağ-Kur primlerinin devlet tarafından karşılanması, gençlerin üretime dönmesi için özel teşvik paketleri açıklanması çağrısında bulunan Durmaz, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bu ülkenin sütünü köylü üretiyor. Köylüyü ayakta tutamazsak ne süt kalır ne hayvancılık. Destek, üreticiyi oyalayan bir başlık değil; üretimi ayakta tutan gerçek bir güvence olmak zorundadır.”