Niksarlı Doç. Dr. Tuğrul Kihtir: ‘Tokat bir Türkmen şehridir’
Günümüz il merkezinin yerleşim tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, 7 km kuzeydoğusundaki Gümenek mevkiindeki tepelik alanda Helenistik Dönemden itibaren yerleşimin olduğu Komana Pontiki antik şehri bulunmaktaydı. Tokat'ta yerleşimin, Roma döneminde yol güvenliğini sağlamak amacıyla Tokat Kalesinin yapılması ve sonrasında da pagan inanca merkezlik yapmış Komana'yı terk eden Hristiyanlar'ın kalenin etrafına yerleşmesiyle başladığı düşünülmekte. Avusturyalı tarihçi Paul Wittek, Bizans kaynaklarında geçen "Dokeia (Dokia)" şehrinin Tokat'ı tarif ettiğini belirtir.
1277 yılında İlhanlılar'dan kaçan çocuk yaştaki Anadolu Selçuklu sultanı III. Gıyâseddin Keyhüsrev ile onun yöneticisi Muînüddin Süleyman da Tokat bölgesine çekilmişlerdi. Yine ondan önceki IV. Rükneddin Süleymanşah da. Tokat Müzesi o dönemde yapılmış bir Anadolu Selçuklu medresesidir. Tokat'ta Anadolu Selçuklu dönemi eserlerleri çoktur. Yeşilırmak üzerindeki taşköprü, Pervane Hamamı bunlardan sadece bazılarıdır.
Tokat 712 ve 740 yıllarında olmak üzere kısa süreli olarak Arap Emevi ordularınca da ele geçirilmişti.
Tokat Kalesi 1074 yılında Danişmend Gazi tarafından ele geçirilmiş ve sonrasında da 1080 yılında kendi adıyla kurduğu Dânişmendliler Beyliği topraklarına katılmıştı. Tokat ve Niksar'daki Yağıbasan Medreseleri Anadolu'da Türklerin kurduğu ilk yüksek okullar olmuştur. II. Kılıç Arslan'ın 1175 yılında Danişmentliler'i yenmesiyle de Tokat şehri 1175 yılında Anadolu Selçuklu Devleti hakimiyetine girmişti. 1243 yılında Sivas'ın doğusunda yaşanan Kösedağ Muharebesi'nde Anadolu Selçuklular'ı yenilince Tokat'ta İlhanlılar'a tabi Selçuklu dönemi yaşandı. İlhanlılar tarafından atanan emirlerin idaresinde bulunan Tokat, 1355 yılında İlhanlı ordu komutanlarından Alâeddin Eretna tarafından kurulan Eretna Beyliği topraklarına katıldı. 1381 yılında da İlhanlılarda naiplik görevinde bulunan Kadı Burhâneddin'in Eretna Beyliğine son vererek kendi adıyla Kadı Burhâneddin Devleti'ni kurmasıyla Tokat bu yeni kurulan devlete katıldı. 1398 yılında Kadı Burhaneddin'in Sivas'ta Karakoyunlular tarafından öldürülmesinin hemen sonrasında, şehir halkının daveti üzerine Tokat'a gelen Yıldırım Bayezid da şehri Osmanlı topraklarına kattı.
Doç.Dr. Tuğrul Kihtir
Zeynep Nur ŞAHİN - Niksar Danişmend (Özel Haber)
