Tokat’ta süren fotoğraf çalışmalarım nedeniyle, en çok da 2014 yılında, her gün Tokat - Niksar arası yolculuk yaptım. Ağustos ayında, bir sabah, minibüsteki biletli yerim olan bir numaralı koltuğa oturduğumda aracın sürücüsü bana bakarak;
“Beyefendi, sizi arkaya alabilir miyiz?” dedi.
Bu soruya pek anlam verememekle birlikte cinsiyetimle ilişkili bir sorun olduğuna dair düşünceler geçti aklımdan, ki öyle de olmuştu.
“İki numaralı koltuk bayana verilmiş, bayan yanına sizi oturtamayız..” dedi sürücü beyefendi.
Kısır bir tartışma ortamına neden olmamak için ve iki numaralı koltukta yolculuk edecek hanımefendiye saygımdan dolayı, sessizce ve olabildiğince sakin bir biçimde, yerimden kalkmak için hareket ettiğimde kararlı bir kadın sesiyle irkildim;
“Hayır, kardeşim, siz lütfen yerinizde kalın. Bu ne saçmalık böyle..” dedi, iki numaralı yeri satın alan hanımefendi.
Ben, ne yapacağımı bilemezken, sürücünün şaşkın bakışları ve kadının biraz da öfkeli yüzü gözüme ilişti. Kendisini hiç tanımıyordum..
Minibüs henüz hareket etmemişti. Bagaja çuvalların yerleştirilmesini ve simit, çörek alan birinin araca gelmesini bekliyorduk. Yazıhane yetkilisinin “Tokat’a giden kalmasın beyler..” seslenişiyle birlikte o hanım iki numaralı yerine, yanıma oturdu. Öfkesini kontrol edemiyor ve söylenip duruyordu..
“Beyefendi, benim yüzümden olanlar için sizden özür diliyorum. Ben böyle bir şey istemedim, sanırım arkadaşlar aşırı incelik göstererek beni sizden korumaya çalışmışlar..” dedi.
Tebessüm ederek, benzer durumların Anadolu’da sık yaşandığını ve bu gibi olaylara alışkın olduğumu ifade ettiğimde; “Hiç olur mu, bu anlayış kadını korur gibi görünse de özünde erkek cinsini aşağılayan bir düşünceden başka bir şey değil. Her iki cinse de hakarettir. Arkadaşlar aşırı hassasiyet göstermiş olabilirler ama gerçekten üzüldüm. Birilerinin Mars’a gittiği 21. yüzyılda, biz Tokat - Niksar arasında kim kimin yanına oturmalı tartışmasını konuşuyor olmaktan inanın bana utanç duyuyorum.” dedi..
Kim olduğunu bilmediğim, iki numaralı koltukta, yanımda yolculuk eden hanımefendi çok haklıydı ve yerinde tepkisini göstermişti. Aslında, bir insan olarak benim de hakkımı gözetmişti.
Evet, hangi nedenle olursa olsun ayrımcılık ve ötekileştirme, yanlış sonuçlar doğuran süreçler yaratmaktadır. Bugün ülkemizde yaşanan olumsuzlukların temelinde yıllar boyunca önyargılardan, dogmalardan beslenmiş gizli ayrımcılıklar, ötekileştirmeler yatmıyor mu?
Kadın cinayetleri, genç kız intiharları, çocuk gelinler, kadına yönelik şiddet uygulamaları, töre cinayetleri, tecavüzler, berdel ve recm olayları, kadın hakları ihlâlleri.. Saymakla bitmiyor.
Kadim toplumlarda, kadının özel bir yeri, önemi ve değerinin olduğu Anadolu’da bu insanlık ayıbı tablonun yaşanıyor olmasından bir insan olarak utanç duyuyorum. Gelişmemiş, erkek egemen toplumlarda benzer fotoğrafları görmek olasıdır. Ancak, adının başında “Ana” sözcüğü bulunan Anadolu’muza ve Anadolu insanına hiç mi hiç yakıştıramıyorum.
İki numaralı koltuğun sahibi o hanımefendiye uygar düşüncesi, cesareti ve özgüveninden ötürü teşekkür ediyor, onun şahsında, bilinçli, sosyal konumu ve haklarının ayrımında olan tüm kadınlarımızın Kadınlar Günü’nü kutluyorum.
