Çok hoşuma giden, beğeniyle izlediğim bir film üzerinden aktarmaya çalışacağım
düşüncelerimi.
Bir kişinin neleri değiştirip, ön yargıları, tarafsız düşünmenin önündeki duvarları nasıl yıktığının hikayesi.
Film,Henry Fonda'nın başrolde oynadığı 12 Öfkeli Adam (12 Angry Men).
Film, Amerikan hukuk sistemindeki jürili yargılama sistemine eleştiridir.
Çünkü, jürili yargılama yapan sistemlerde jüri mahkemelerin kararları için adeta bir meşruiyet kaynağıdır. Zira jüri,rastgele seçilmiş on iki ortalama dürüst vatandaştan oluşmaktadır.
Yani halkın vicdanı gibidir !
Delilleri görürler Tanıkları, iddia ve savunma makamlarının iddialarını dinlerler.
Elbette onların varacağı kanaat, tek başına bir yargıcın vereceği karardan çok daha meşru kabul edilecektir.
Bu, mahkeme heyetinin, verdiği kararlardaki sorumluluğu toplumla paylaşılmasıdır. Bir nevi sorumluluğu topluma atıp, ” Jüri böyle karar verdi ! “ diyerek kendini aklama çabasıdır bir anlamda !
Hukuk sistemi sorgulanırken devlet de masaya yatırılmalıdır.
Sahi devlet nedir ?
Baba mıdır ? Ana mıdır?
Yoksa her ikisi midir ?
Güç kullanma ve şefkat bakımından yani !
Korkutucu olandan kurtaran mıdır?
Güçsüzün elinden tutup, zalime haddini bildiren midir?
Adalet, devletsiz olabilir mi?
Ya da devletin varlık amacı zaten adalet midir?
Arzu edilen devlet bu sorulara evet diyebilmenin içindedir !
Toplumu oluşturan insanlar arasında ırkı nedeniyle aşağılananlar var mıdır?
Yoksulluğu sebebiyle yok sayılanlar var mıdır?
Düşünceleri yüzünden horlananlar var mıdır?
İnançları dolayısıyla dışlananlar var mıdır?
Tekil bakış açısını kollektifleştiren toplum; sadece iktidara yön vermekle kalmaz.
Devleti ve dolayısıyla hukuku da etkisi altına alabilir.
İşte böyle bir toplumun üyelerinden oluşan bir jüriyi anlatmaktadır bu film.
Nedir bu filmi ilginç kılan ?
“Zengin büyük şehrin kenar mahallesinde yaşayan doğuştan suçlu kabul edilmiş bir azınlık mensubu genç babasını öldürmekle suçlanmaktadır. Duruşmalar yapılıp bitmiş, iş artık jürinin kararına kalmıştır. Tek bir odada, on iki jüri üyesi erkeğin sanığın suçlu olup olmadığına karar verme sürecini konu edinir film”
Eğer delillerden, tanıklardan, iddialardan şüphe duymayan tek bir jüri üyesi olmasa daha ilk başta çabucak mahkûmiyet, dolayısıyla da idam yönünde karar verecek olan heyetin esasında hakikatle bir ilişkisinin olmadığını görürüz film boyunca.
Hakikatin savunulması tek başına etkileyicidir. Hakikatin cesaretle savunulması daha da etkileyicidir. Hakikatin hiçbir karşılık beklemeksizin, sırf hakikat uğruna üstelik çoğunluğa karşı savunulması çok ama çok etkileyicidir. Hele de hakikat savunusunun başarılı olduğunu görmek, yalanlarla, önyargılarla, kayıtsızlıkla ve menfaat kaygısıyla suçlanan, cezalandırılan insanların ve grupların varlığı sürekli aklımızdayken harekete geçirme, umut verme potansiyeline sahiptir.
Mahkemenin vereceği kararın meşuiyet kaynağıdır dedik jüri için ama….
Ne var ki 12 Öfkeli Adam, jüri üyelerinin de birer insan olduğunu, dolayısıyla beşerî kusurlarıyla karar verdiğini, jürinin verdiği kararın hiç de hakkaniyetli ve rasyonel bir tartışmaya dayanmadığını çarpıcı bir şekilde ortaya koyar. 12 Öfkeli'de ise jüri üyelerinin bu “insani” yönü sadece sözlerle ve ifade edilen düşüncelerle değil başka araçlarla da çok zekice yansıtılmış. Ara ara değişen ışık ve müzikle birlikte bütün jüri üyelerinin mekanik hareketlerde bulunması, bu “beşerî” ortaklığı, her jüri üyesinin eşit ölçüde insan olduğunu, kendi iradelerinin dışında tabi oldukları bir doğaları olduğunu unutturmuyor seyirciye. Sanki rasyonel varlıklarmış gibi tartışan insanlar bir anda senkronik ve mekanik şekilde terlerini siliyor, önlerindeki yemeklere uzanıyor, çakan şimşekten korkuyor…
Jüri üyelerinin normal birer insan oldukları, sıradan insanların korkuları gibi korkuları taşıdıkları ortaya çıkıyor.
Bu, jürinin 11 üyesinin, jüri odasına girerken daha ,toplumun da hoşuna gideceğinden emin oldukları idam kararı şekillenmişti kafalarında.
Film ilerledikçe bunu daha net farkediyorsunuz.
11 dedik ama jürinin 12 kişi olduğunu belirtelim.
Bir kişi ama sadece bir kişi
Film bittiğinde, sırf hakikat ve adalet uğruna hiçbir menfaati olmaksızın bulunduğu pozisyonun hakkını vererek cesaretle çoğunluğa karşı duran ve yaptıklarının karşılığını muhataplarını ikna ederek alan bir kişi !
Ve seyredenin, özensiz bir yargılamayla idam edilmekten kurtulan genç için mutluluk duyduğu bir final.
11 beyaz bir kara diye söyledik ama!
Tersi mi olmalıydı diyesi geliyor insanın.
Toplumun büyük desteğini de almış olsa da bütün ön yargılara karşı, genel geçer kabullere aykırı davranarak bir haksızlığı yapılmasını engelleyen o adamın yerinde olmayı kim istemez?
.png)
Veya o bir kişi olmasa ve jüri üyeleri, hem idam kararı verip hem de toplumun saygın bir üyesi olarak dolaşmayacak mıydı yine o genci vicdanında ölüme mahkum eden o toplumun içinde ?
Filmdeki, o, peşin hükümlü olmayan, irdeleyen, sorgulayan o bir kişilerin çoğalması temenniden öteye geçmeli ve herkes o bir kişi olma cesaretini göstermelidir.
Yoksa, herkesten alkış alan tören alayının içinde yer almak kolaydır elbette!
Şu ana kadar izlemedinizse 2 saat vaktinizi ayırın ve izleyin derim.
