NİKSAR ÇETELERİ
Fatlılı Ali Çavuş Çetesi: Fatlı köyünden olan Ali Çavuş ve arkadaşlarının Rum isyanını yatıştırmakta yardımları dokundu. Bu çete Kazova'ya kadar gelir ve güpe gündüz Tokat'a on beş dakikalık yerden, köprü başından geçerdi. Cahit Külebi anılarında Ali Çavuştan bahseder.
Fatlılı Ali Çavuş, Doğu Cephesinde askerken Rus Savaşlarında önce ayağından yaralanacak, daha sonra ise birliğinden firar edecektir. Bir müddet Artvin yöresindeki çetelerle birlikte olduktan sonra Niksar'a gelecek ve asker kaçağı olduğu için dağlara çıkıp çeteliğe başlayacaktır. Kısa sürede namlanacak ve kendisi gibi asker kaçaklarını ve kanun kaçaklarını etrafında toplayarak meşhur çetesini kuracaktır. Rum çetelerinin azgınlıklarını artırmaları üzerine arkadaşları ile birlikte Rumlarla mücadeleye başlayacak ve İslam köylerini Rumlara karşı koruyacaktır. Daha sonra ise milis kuvvet olarak diğer birtakım çeteler ve askerle birlikte Rumların takibinde ve imha edilmelerinde görev alacaktır. Bu faydalı çalışmalarından dolayı kendisi ve adamları hükümet tarafından affedileceklerdir. Fatlılı Ali Çavuş daha sonra Niksar'a yerleşecek ve 1974 yılında vefat edecektir.
Koca Molla Çetesi: Koca Molla, Olukalan köyündendir. Bir zaman on beş arkadaşı ile eşkiyalık yaptı ise de hükümete sığındı ve Artova, Zile ve Rum hadiselerinde yararlığı görüldü. Koca Molla'nın doğru gidişine uymayan bazı arkadaşları serkeşlikte devam ettiler. Koca Molla'nın kendisi başka bir meseleden ötürü Tokat cezaevinde öldü.
Mustafa ve Yakup Çavuşlar: Sele köyünün ileri gelenlerinden olan bu adamlar on beş kadar arkadaşları ile bir sıra azılık gösterdilerse de sonraları isyanı ve Rum meselesinin yatıştırmakta yararlıkları dokundu.
Ali Kişi Oğlu Rüştü: Rüştü ve eniştesi Coruk Veli Eyneağzı köyündendir. Bunların arkadaşları bazen yirmiyi geçerdi. Kimisi öldürüldü, kimisi ceza giydi, dağıldılar.
Mahir Onbaşı: Gülebi köyündendir. Beş on kişiden ibaret bir çetenin başkanı idi. Affolunduktan sonra Kuvayi Milliye ile birlikte Rum izlemelerinde çalıştı.
Deli Şükrü: Deli Şükrü, kardeşi Reşit ve on kadar arkadaşı ile dağlarda epey dolaştılar. Şıhlar köyünden olan Deli Şükrü bulunduğu köyleri Rum saldırılarından korudu.
Kulaksız Memet: Avdolay (Avdiley) köyünden olan Kulaksız Memet, Rumların peşine düşen kuvvetlere yardım etti.
Cin Ahmet: Lâdik(Gökçeli)'lidir. Bu çeteye eşkıya dememek daha çok yaraşır. Çünkü sayısı otuz kadar çıkan çete boyuna Rumlarla çarpıştı. Lâdik bölgesini Rum hücumlarından kurtardı.
Gümele Çetesi: Şahnalan köyünden olan Gümele'nin asıl adı Mehmet'tir. Kendisi gibi asker kaçağı olan Koçulu Hüseyin, Modiklili Deli Nuri, Ehenli Salih onbaşı ve diğer arkadaşları ile dağa çıkıp çetelik yapmışlar, Rum olayları başlayınca bölgedeki Rum çeteleri ile mücadeleye girişmişlerdir. Daha sonra Fatlılı Ali Çavuşla birlikte hareket ederek Kuvayi Milliye'ye katılmış Rum takibinde bulunmuşlardır. Savaştan sonra teslim olan Gümele ve arkadaşları affedilmişler ve köylerinde normal hayatlarına devam etmişlerdir.
Ermeni olayları Tehcir Kararı ile çözülmeye çalışılacak, Kazım Paşa'nın 1920 Ekimindeki Gümrü zaferi ile nihayete erdirilecektir.
1919-1923 yılları arasında Rumlar'a karşı yapılan mücadele ve alınan kararlar sonucu Tokat ve Karadeniz yöresini Rum çetelerden kurtarmak mümkün olmuştur. Milli Hükümetin Rum eşkıyaya karşı 1921 yazında giriştiği tenkil hareketi büyük ölçüde başarı sağladı. Nurettin Paşa kumandasındaki Merkez Ordusu, Koçgiri İsyanı'ndan dönen Topal Osman Ağa birlikleri, bölgedeki Jandarma birlikleri ve milli çetelerin birlikte hareketi sonucu Tokat yöresindeki Rum çeteleri Destek boğazına kadar sürülmüşlerdir. Ancak meselenin çözümü Karadeniz Rumlarının büyük kısmının memleketin başka bölgelerine yerleştirilmesi ve Lozan Antlaşması'ndan sonra yapılan mübadele ile kesin çözüme kavuşturulmuştur.
Türk çetelerinin ise bir kısmı ıslah edilmiş, bölgelerindeki Rum ve Ermeni olaylarında üstün başarı göstermiştir. Bir kısmı ise Kuvayi Milliye ile iş birliği yapmış affedilerek cephelere gönderilmiştir. Lakin bazıları eski huylarından vazgeçmemişler hep zararlı faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Elbette bunların sonunda ya hapishaneye ya da darağacı olmuştur. Bazılarında kendi aralarında çıkan anlaşmazlıklar sonucu kendi kendilerinin düşmanı olarak yok etmişlerdir.
Bugün, yurdun bir köşesinden en uzak bir köşesine kadar istediğimiz gibi ve istediğimiz zaman en emin şartlarla gezebilmeyi bize hazırlayanlar, dünün kahramanlarıdır. Dün Kuvayi Milliye adını verdiğimiz memleketin öz çocuklarını, burada dün olduğu kadar bugün de yüksek bir öğünme ile anar ve onlara sevgi ve saygılarımızı tekrar tekrar sunarız.
KAYNAKLAR:
Prof. Dr. Ercüment KURAN, Milli Mücadelede Tokat, Türk Tarihinde ve Kültüründe Tokat Sempozyumu, 2-6 Temmuz 1986, Ankara, 1987.
Ümit DOĞAN, Mustafa Kemal'in Muhafızı Topal Osman, Kripto Yay. Ankara, 2017.
Halis ASARKAYA, Ulusal Savaşta Tokat, Tokat Basımevi, 1936.
Hasan AKAR, Müjdat ÖZBAY, Milli Mücadele Yıllarında Niksar, Niksar Belediyesi, Mayıs 2011.
Şehri TEMİZ, Şükrü PEYNİRCİ, "Erbaa" (Tarih, Coğrafya, Ekonomi, Kültür), Erbaa, 1996.
Tokat İl Yıllığı 2006, Komisyon, T.C. Tokat Valiliği, İstanbul, 2007
Kaynak Kişiler:
Hayrettin KOYUNCU Tokat-1938
Mustafa YURDAER Niksar-1958
