“Veli! Hadi, toplantıya geç kalacaksın!”
Ofisin arka köşesinden yükselen ses bir çığlık gibi yankılandı. Veli, masasının başında düşüncelerinin girdabında kaybolmuş, bitmek bilmeyen rutin işleriyle boğuşuyordu. Yanındaki arkadaşları gülüşerek ayrılmışken o hâlâ ekranıyla arasında koca duvarlar örüyordu.
“Tamam, geliyorum,” dedi gözlerini monitörden ayırmadan. İçinde bir şeyler eksikti: Aynı yüzler, aynı muhabbetler, aynı mekanlar. Tatil zamanı gelmişti ama deniz kum güneş üçlüsü onu çekmiyordu. Ruhu doğayla buluşmak, yeni şeyler keşfetmek istiyordu.
Patrona söyledi: “Kayaköy’e gideceğim.”
“Bak bakalım hangi tatil köyüymüş bu,” dedi.
“Kayaköy.”
“Kumköy olmasın sakın. Çektiklerin bizi tatil yaptıracak karelere dönüşsün,” diye uyardı.
Ve ben, doğanın merkezine doğru yola çıkmıştım: orman, oksijen, sade bir çalışma ve dinlenme… Fotoğraf makinem, ses kayıt cihazım hazır. Akşam saatlerinde 303 numaralı Mercedes ek seferli otobüsüne bindim. Kargo kamyonunu andıran otobüs, şehirde ne varsa yolcu olarak taşıyordu. Kalkıştan yarım saat sonra harekete geçti. Gün batımında herkes horlama yarışına girişmişti; çocuklar ağlıyor, anneler susturmaya çalışıyordu. Derin sessizliği sadece muavin ile şoförün yankılanan sesleri bölüyordu: “Kahve getir, su getir…”
Terminale vardığımda, otobüs bekleyen kalabalığın içinde kayboldum. Firmanın bilet görevlisi, pos bıyıklı, kulak arkası tükenmez kalemli bir adamdı. Biz göz göze geldik.
“Beyefendi, Kayaköy’e gidecektim.”
“Biz oraya bilet kesmiyoruz.”
“Kim kesiyor, yardımcı olur musun?”
“Köy minibüsleri, aha, şu badalları çıktıktan sonra aşağı, ağrın 100 adım. Tabana kuvvet, orada bir punar göreceksin, onun hemen yan dibinde,” diye tarif etti.
Köy minibüsleri, küçük bir meydanda toplanmış; etrafında köylüler dolanıyor, birileri iniyor, eşyalarını düzenliyordu. Sonunda beni götürecek minibüsü buldum. Şoför, başka birine alacağı yeri tarif ediyordu. Yolcu, oranın pahalı olduğunu söylüyordu.
“Ben nereden bileyim pahalı olup olmadığını? İşini görecek malın orada olduğunu söylüyorum. Bak, birazdan çıkacağım; ilk seferimde uzaktan gelen yolcuları bıraktıktan sonra geleceğim. O zamana kadar ihtiyaçlarını tamamlarsın.”
“Şoför bey, ben sabah yolcularınızdan biriyim.”
“Hoş geldiniz, tanıyamadım sizi. Nereye yolculuk ediyorsunuz?”
“Kayaköy’e.”
“Doğrudur… Buraya nasıl geldin?”
“Yaya.”
“Bekleseydin, şimdi oraya gidip gelen yolcuları alıp çıkacaktık diyen olmadı mı?”
“Sanırım ben akıl edemedim. O yüzden buralara kadar yürüdüm.”
“Kime gideceksiniz?”
“İrfan Hoca’ya.”
“Aaa, bizim alimin misafiriysen. Bizim de misafirimiz sayılırsın. Atlayın arabaya; eğer alacak bir şey varsa şehirde beklerim. Yoksa terminale uğrayıp çıkacağız.”
Kayaköy meydanına geldiğimde tombalak bir oğlan çocuğu gördüm; sağ elinde bir odun parçası, diğer eliyle akan burnunu siliyordu. Ayakkabıları büyük gibiydi. Üstelik 10 numara Fenerbahçe forması giymişti.
Şoför, “Lan Memiş delisi! Abini alime götürür müsün?”
Tombalak çocuk tereddüt etmeden, “Heee,” dedi; çantamı sormadan aldı ve önümden yürüyerek gitti. Ben de arkasından yürüdüm.
“Benim adım Veli. Senin adın ne?” dedim.
“Ben Messi.”
“Öyle mi? Yani şu ünlü oyuncu gibi mi yani?”
“Heee… Laf aramızda, onun gibi top oynuyorum diye takıldı bu lakap.”
“Niye Fenerbahçeli değil de yabancı bir takımın futbolcusunun ismi tercih edilmiş?”
“Bak abim, yakıştırmadım sizin bu hâlinizle o ismi.”
“Tamam, tamam. Özür dilerim…”
“İrfan Hocanın neyi gelirsin ki?”
“Okuldan arkadaşıyım.”
“İrfan hoca biraz garip.”
“Bu odun parçası neye yarar?”
“Burada çok köpek var, ürürler ve ısırıyorlar. Onlardan korunmak için elimde hep böyle bir şey olur.”
“Aslında bu bir savunma silahı gibi oluyor, değil mi?”
“Neye sayarsan artık.”
Birkaç sokak köpeği havladı, Messi kendinden emin yürümeye devam etti. Nihayet İrfan Hocanın kapısına vardık.
Messi kapıyı açıp bağırdı: “Emine Abu! Emine Abu!”
Komşu evin penceresinden beyaz tülbentli genç bir kız çıktı. “Lan kör olmayasıca, ne eşek gibi anırıp durursun,” dedi.
“Aba, alimin misafiri gelmiş.”
“O zaman İrfan’a seslen, Sümüklü Tombalak.”
Beyaz tülbenti açılmıştı, hemen örttü. “Essahtan evde yoklar mı?”
“Yoo, seni gandırıyom.”
“Biz ona buralarda İbraam deriz. Biraz delicedir... Konuştuğundan pek bir şey anlamayız.”
O da sordu, “Neyi olursunuz?”
“Okuldan arkadaşım”
“Aynı okulda mı öğretmensiniz?”
“Yok, sadece aynı okulu bitirdik…”
“Heeee, anladım, anladım…”
Uzun bağrışmaların ardından İrfan hoca kapıda belirdi.
“Bu bağırtı çığırtı niye Messi?”
“Abi, bir bak!” dedi Messi.
İrfan yavaşça geldi; tüm konu komşuyla tanıdık bildik çıkacağız. Hala ortada yok... Penceredeki beyaz tülbentli kız boynunu daha da ileri çıkarttı. İrfan’ı gözetliyordu... Sarmaş dolaş olduk.
İrfan, “Ya sen ne adamsın böyle... Buraları nasıl buldun yahu...”
Cevap vermemi beklemeden Messi beni bırakarak tekrar köyün içlerine doğru elinde sopası, sırtında forması, kafasında futbol aşkıyla gitti.
Beyaz tülbentli kız biz içeri girene kadar mavi çerçeveli pencereden ayrılmadı. Toprak tonlarında bir duvar, mavi çerçeveli pencere, beyaz tülbentli kız… İyi bir fotoğraf karesi olurdu. Elimde olsa çoktan deklanşöre basmıştım…
Avluya adım attım; elma ağacının dallarında meyveler duruyor, dut ağacı meyvelerini yere dökmüştü. Avludan salona girdik; sedirler, kamış yastıklı koltuklar, renkli kilimler… Duvarda su içen bir ceylan ve onu gözleyen bir aslan figürünün işlendiği kocaman bir duvar halısı, hemen karşı duvarda ise bir kahvede nargile içen bir insanın resmedildiği başka bir duvar halısı.
“Bizim oğlan, buralarda ne işin var, el mi attı, yel mi attı?”
“Muallim bey, sen davet etmiştin galiba, unuttun.”
“Ya ya ya… Ne zaman, kaç yıl geçti… Köprülerin altından ne kadar su aktı. Hatta bazı köprüler yıkıldı, yerine betonlar döktük.”
“Vahi geldi, düştüm yollara. Sizinkiler nerede?”
“Abum bostana, avam davar yanına gitti. Burada hayat, horoz ötümü başlar bizim oğlan. Zilli Zehra’yla ne konuşuyordun öyle?”
“Zillimi bilmem ama kızcağız yardımcı olmaya çalıştı.”
“Kızcağız mı? Ha… Sana köyü ters eder! Ya da sulu dereye götürür, susuz diye getirir. Okumuş hâlini düşünsene... Neler yapardı?”
“Benim akranım. Kimse dünür olmuyor... Kadınlar oğullarına istemiyor. O kız bizi döver diye. Öyle birisini düşün... Köyü neredeyse mum etmiş...”
“Cidden mi?” dedi İrfan; anlatımı beni şaşırtmıştı. İçimden düşündüm: Beyaz tenli, güler yüzlü biri bu kadar korkutucu olabilir mi?
“Gözleri ferfecir bir kız, senden iyi hikâye çıkarır köye şimdi. Yarın patlatır bombayı, sana söyleyeyim.”
“Nasıl bir bomba bu? Bir köylü kızından nasıl bu kadar korkulur ki?”
“Yarını bekleyelim, görelim.”
“Neler yapıyorsun?”
“Ben okulda sayılarla, tatilde sözcüklerle zaman geçiriyorum. Elimde müthiş bir kitap var: Peygamberin Son Beş Günü. Önce gerçekten böyle olduğunu düşündüm ama okuduğumda ters köşe oldum.”
“Sahiden gerçek ne?”
“Telefonla konuşmuştuk; özel sektör rahat değil. Kendini sürekli güncellemen, her şeyi takip etmen gerekiyor. Bir şey kaçır da gör, adamın dumanı attırıyorlar.”
“Vay be, görende tüm dünyanın yükünü siz çekiyorsunuz sanır. Onu bunu boş ver, edebiyat sevdan nasıl gidiyor?”
“Haluklar, ‘İz Bırakanlar’ adlı edebiyat dergisi çıkarıyor, arada bir öykü gönderiyorum.”
“Ooo, harika. Yanında getirmişsindir?”
“Son iki sayıyı hediye olarak getirdim.”
Ne içelim demeden içeri girip çıktı elinde birer tas içecekle.
“Harika, ellerin dert görmesin.”
“Katıklarımızı ağaç yayıklarla yapıyoruz, sahicidir.”
Ayranımı içerken İrfan hoca dergiyi karıştırıyordu. Adımı gördü; ilk cümlelerini okuduktan sonra masanın üstüne bıraktı: “Gel, seni bir daha öpeyim. Okulda da iyi yazıyordun... Kalemin güçlü, sözcüklerin bol olsun.” Dedikten sonra “Benim gül hatırım için mi geldin?”
“Delikanlım, annen baban nerede?” dedim ve ayağa kalktım. Pencereden dışarıya bakıyorum; Zilli Zehra yine pencerede sağı solu röntgenliyor. Benimle göz göze geldiğinde, başını bir kaplumbağanın yuvasına çekmesi gibi usulcacık çekti oradan. Yolun aşağısına baktığımda yaşlı bir kadın, hayli kilolu, alacalı bulacalı, eşarbıyla elinde bir sepet yaylana yaylana geliyordu.
Zehra yine pencereye çıkıp gelen kadına sesleniyordu. Heyecanlı heyecanlı “Emine bibi, Emine bibi, misafiriniz var,” dedi.
Kadın, yorgun ama nazik sesiyle: “Hayır olsun... İnşallah,” diye cevap verdi.
“İbraam, İbraam oğlum, aşağıya insene şu gıdık ve sitili elimden al,” dedi.
Aşağı indim: “Ver ana, ben alayım. Bizim oğlan katık yapmakla meşgul,” dedim.
Emine ana elindekileri bana verince eşarbını düzeltti, saç tellerini sakladı; şaşkındı beni karşılamaktan ama memnun olduğu belliydi. Henüz içtiğimiz katıkların taslarını yanına bıraktım; gıdıkta kara üzüm, sitilde süt vardı.
İrfan tasları doldurdu, bir tanede annesi için getirmiş, ona uzattı. “Ana, sana bahsettiğim anarşist Veli, işte bu... Bizi birçok olaydan korudu, kolladı. Şimdi böyle tombalak birisi olduğuna bakma, o zaman dalyan gibi delikanlıydı. Kavgada bir koydu mu, oturturdu. Sen, o unvanını da unutmuşundur belki de,” diyerek yüzüme muzipçe baktı.
“Ananın kafasını anarşizmle falan karıştırma şimdi.”
“Oğlum, sen okulun en delikanlısıydın. Her şeye karşıydın... Senin yüzünden hocalarla ve okul arkadaşlarımla papaz oluyordum. Söylediklerin doğru olup olmadığına bakmadan savunuyordum. Çünkü sen daha çok okur ve araştırır, tartışmaların içinde daha canlıydın. Biz de o sözcük yığınlarının içinde biraz kendimizden şeyler bulur, biraz da yaşamın içinden. Ajite dilin etkiliydi; söylemlerin anlaşılır ve vurucuydu. Tabii ki bizim de o etkinin içinde olamayacağımız düşünülemezdi.”
“Deme bizim oğlan... Sellere karşı haykıran sesimizdin. Reformistlikle suçlansan da; marş söyleyişin bile içseldi. Biz kısık sesle katılsak da... Sahici değildik; varmış gibi yapıyorduk.”
“O gün bizim sesimizdin. Haykırışımızdın... Bizi yer yer reformistlikle suçlamana rağmen. Marş söyleyişin bile içtendi, içinden gelen gür sesinle, biz kısık sesle katılım sağlıyorduk. Sahici değildik aslında. Varmış gibi yapıyor ve onunla yaşıyorduk.”
“Bak hele! Neler neler, şaşırdım... Yıllar sonra itiraflar. Kendi adıma mutlu oldum. Güzel şeylerle anılmak ve anımsamak o yılları...”
“Sen kabuğuna sığmıyordun, biz ise kabuğumuzun içinde küçülerek büyümeye çalışıyorduk. Bizden olsa olsa devlet memuru olurdu, biz de öyle yaptık.”
Ana eve geldi geleli hiç boş durmuyor, emirler yağdırıyor ya da bir şeyleri alıp bir başka yere bırakıyor. “İbraam, folluktan iki üç yumurta kap gel de, misafirimizin karnını doyuralım. Ekmek teknesinden bazlamaları da çıkart. Köy kahvaltısı yapalım.”
“Hep unuttum ana,” dedi.
Anası biraz mahcupça, “Kusura bakma oğul, köylük yer, hazırda ne varsa koyduk önüne.”
“Karnımızı da doyurduk. Bizim oğlan, köyün içine doğru bir yolculuk yapalım istersen, yorgunum falan demiyorsan tabii ki.”
“Önce şu çantamdan malzemelerimi alayım. Hadi! O zaman hazırsak,” dedim.
“Hıımm, bizim buralarda malzeme deyince akla silah gelir. Senin silahında tabii fotoğraf makinesi. Herkes için malzeme değişiyor; mutfakta kadın için bir sitil, marangoz için rende. Makine hayli güzelmiş. Bunun fiyatı el yakıyordur herhalde.”
“Bilmiyorum, el mi yakar cep mi? Bunu zamanında patrona aldırmıştım. Hadi şöyle bir dur da birkaç karenin çekeyim. Elim gözüm alışsın vizöre.”
“Zaman kaybetmeden köyün dışına gidelim. Oralarda fotoğraf için iyi yerler var. İçeride köylüler rahatsız olabilir… Sahi, anarşistlik nasıl gidiyor şimdi? Kurulu düzene hâlâ karşı mısın? Köylülerle ittifak kurmayı pek önermiyordun; onları lümpen ya da küçük burjuva görmekten söz ediyordun. ‘Var olanı korumak için mücadele ederler’ diyordun... Cümle kulağımda hâlâ asılı kalmıştır.”
“Aklında benimle ilgili hep politik şeyler kalmış.”
“O gün bizim sesimizdin... Değişimi hem kendimizde hem çevremize taşıyacağımıza inanmıştık. Her okul dönüşü köye gelince bu toplumla yüzleştim. Devrim sevgim burada, bu yüzleşmede ya bitti ya ben onu bırakmış oldum...”
“Ooo geç bir itiraf, oysa zamanında söyleseydin, yılları belki başka türlü değerlendirebilirdik.”
“Heee. Belki başka türlü bir yönelime girerdik. Ya da günümüzü gün etme derdinde olurduk o zaman...”
“Niye öyle düşündün ki? Politikaları geliştirme bağlamında saha çalışmaları yapardık. Biz okuldan bakıyorduk. Zaten her türlü değişimin içinde olan bizler, birçok şeyi görmekte zorlandık ya da pas geçtik ya da kör yanımıza geldi.”
Birkaç fotoğraf çektim. Bir mekân seçerek İrfan’ı bir taşın üstüne oturttum, elinde de aksesuar bağlamında fotoğraf makinesinin çantası, gıkı çıkmadan beni dinliyordu.
“Sen gıkını bile çıkarmazdın eskiden,” dedi İrfan. “Biraz yaramazdık. Okullar bizi eğitmek için miydi, yoksa ehlileştirmek için mi?”
“İrfan, hayat insanı zapturapt altına alıyor ve enerjisini bitiriyor. Soluk alamaz oluyorsun bazen. Bir fotoğraf karesiyle soluk aldığım oluyor. Bazen okuduğum bir şiir ya da yazdığım bir öykü nefes almama neden oluyor. Söyleyeceklerimi öykülerdeki karakterlerimle hayata bir karşı duruş oluşturuyorum. Onlar sesim, soluğum oluyor; nefes alıyorum.”
“Peki, yolculuk nereye şimdi?”
“Zamanı yüksek lisans yaparak öğütmek istedim. Özel bir üniversitede ‘halk bilimi ve folkloru’ üzerine yüksek lisans yapıyorum, son dönemim ve tezim yaşayan diller ve folklorlar.”
Nereden dediysem İrfan aldı sazı eline, vurdu tezenesine. “Sen ha... Bu halk kültürü mü yaratır? Yarattığı şeyleri sığ buluyordun, şimdi ne oldu ki?” dedi.
“Yani sen yine vurarak konuşacaksın benimle... Ektiklerini biçme zamanı diyorsun... İnsan değişemez mi? Belki değişimi görmek ya da değişmemek, nasıl bir şey yerinde görmek diyelim buna. Senin okul döneminde hep bahsettiğin köyünde yaşayan dili ve folkloru incelemek bugüneymiş. Gerçekten yolculuk boyunca bolca örneklemelerle karşılaştım. Kendimi farklı bir coğrafyada hissettim. Fonetik açıdan tanıdık olsa da, sözcük kullanımları öylesine farklıydı ki uygun bir saha seçimi yaptığıma karar verdim. Özellikle sizin köye girişimle birlikte, dilin bugüne dek yaşamasına hayret ettim. Senin kullandığın dilin bile canlılığını gözlemledim. Neydi o kelimeler; ava, abu, bibi, sitil, gıdık, davar, bostan, badal... Bu sözcüklerin hâlâ ne kadar yaygın kullanıldığını görmek beni şaşırttı. Ayrıca kadınların baş bağlama şekilleri ve kullandıkları renkler de adeta birer sosyal mesaj niteliğindeydi.”
İrfan tüm enerjisiyle gülümsedi; sanki geçmişle bugün arasında kurulan köprünün ayakta kalmasına sevinir gibiydi.

Gürel isim çok güzel olmuş.Bizim konuşma dilimizi yazıya aynen aktarmissin.Tokatli olmayan.bir kişi anlamakta güçlük çeker sanirim.Kalemine diline sağlık.Kolay gelsin selamlar