Meydan Camii İmam Hatibi, Müderris Abdullah Haki Efendi de ( ?- 1936) Mustafa Kemal'i karşılayan ve destek olan bir din adamı olarak karşımıza çıkmaktadır.
Tokat ulemasından Nakibü'l eşraf Hacı Hasan Efendi de Tokat Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti'nin kuruluşunda ( Heyet-i Nasiha ve İrşadiye ) görev alarak isyancılara karşı ikna çalışmalarında bulunmuş ve vaazlarında Milli Mücadele ruhunu kuvvetlendirmiştir.
Mustafa Kemal'in Amasya'dan Tokat'a gelişi sırasında kısa bir mola verdiği Turhal'da Bucak Müdürü Nafiz Bey ve ulemadan Hacı Mustafa (Bilgen)'e (1869-1964) Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti kurma görevini vermiş, daha sonra Turhal Müftülüğü yapacak olan bu şahsiyet Milli Mücadeleye gereken desteği vermiştir.
8 Eylül 1920 'de Ali Paşa Camii'nde işgaller ve katliamlar karşısında neler yapılacağına dair önemli bir toplantı yapılmış, bunu Behzat Camii toplantısı takip etmiştir.
Şehir merkezinde ve ilçelerden Niksar, Erbaa, Reşadiye düzenlenen İzmir, İstanbul, Maraş, Urfa Antep'in işgalini protesto mitinglerinde ve çekilen telgraflarda din adamlarının rolü büyük olmuş, halkı heyecanlandırıcı, milli ve dini bütünlüğü sağlayıcı konuşmalar yapmışlardır. 1920 yılında cereyan eden Zile ve Artova isyanı sırasında oluşturulan nasihat heyeti gerekli çalışmaları yaparak halkı bu konuda aydınlatma isyancıları ikna etme gayreti sarf etmişlerdir. Ancak isyanların sorumlusu arasında görülen din adamlarından Zile Müftüsü Hamdi Efendi ve Hafız Cevheri Hoca yapılan mahkeme neticesi 1920 yılında idam edilmişlerdir.
***
Bir milletin bütünlüğünün devamında dini ve milli bayramların, bunlara bağlı önemli gün ve gecelerin layıkıyla anılması, kutlanması çok önemlidir. Maalesef milli bayramlarımızın, önemli kurtuluş ve benzeri günlerinin yıllardır süregelen kutlanmasında bazı gerekçelerle değişiklikler yapıldıktan sonraki durumlarında eski ihtişamlarını bulamadığımızı da belirtmeliyiz.
Şehrimizde de Gazi Mustafa Kemal'in Kurtuluş Savaşı'na başlarken ilk gelişi çocukluğumda diyeceğim artık daha görkemli, halkı kaynaştırıcı, milli ve manevi değerlerimizi artırıcı törenlerle kutlanmakta idi. Hatta 19 Mayıs Atatürk'ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı öncesinde her yıl 8 Mayıs'ta Samsun'dan yola çıkarılarak –Havza, Amasya, Tokat, Sivas, Erzincan, Erzurum, Kayseri, Nevşehir, Kırşehir -güzergâhında yürüyüşle çıkarılan üzerinde Gençlikten Atatürk Sevgisiyle Cumhurbaşkanımıza” yazılı “Sevgi Bayrağı” 19 Mayıs günü bayram töreninde Cumhurbaşkanına Türk Gençliği adına teslim edilirdi.
Bu süreçte Amasya Valisinden emanet alınan bayrak bir gece Tokat'ta da misafir edilir Çamlıbel'de Tokat Valisi ve bayrağı taşıyan atletler tarafından Sivas Valisine teslim edilirdi. Bu etkinlikler şehrimizde apayrı bir milli duygu estirirdi. Bu programlar da 2012 yılında kaldırıldı milli günlerimizden ama biz keşke kaldırılmasaydı diyoruz.
Gelelim bu güne Gazi Mustafa Kemal'in 26 Haziran 1919'da şehrimize teşriflerinin 80. yılında Vali Mehmet Gündoğdu döneminde oldukça değerli ve görkemli törenlerle kutlanan günün, 100. yılında Tokat Valiliği ve Tokat Belediyesi kutlamaya ciddiyetle eğilmiş, çok önemli gördüğümüz bir dizi etkinlikler düzenlemiştir. İnşallah devletiyle, milletiyle Tokat halkı o günü bir daha şanına yaraşır bir şekilde izleme ve idrak etme imkânı bulacaktır.
Dolayısıyla Tokat Valisi Dr. Ozan Balcı'ya, Tokat Belediye Başkanı Av. Eyüp Eroğlu'na ve emeği geçen bütün kurum, kuruluş ve şahsiyetlere teşekkürü bir borç biliyoruz.
Ve son sözümüz Vali Ayhan Nasuhbeyoğlu döneminde (2003-2005) Sivas ve Tokat Valiliği'nce Sivas-Tokat il sınırı olan Çamlıbel'de ortaklaşa yapılan Atatürk Anıtı ve çeşmesi yeniden düzenlenmeli, orada her yıl 26 Haziranlarda Milli Mücadeleyi ortaya koyan bazı etkinlikler tertip edilmelidir.
Ayrıca Tokat Valiliği, Tokat Belediyesi ve Tokat Gazi Osman Paşa Üniversitesi'nce “Milli Mücadele ve Tokat Sempozyumu “ ile “ 4 Eylül Sivas Kongresi Kültür ve Sanat Şenlikleri”,” Amasya 12-22 Haziran Atatürk Kültür ve Sanat Festivali “ örneği kültür ve sanat festivalleri şehrimizde de gerçekleştirilmelidir.
Cumhuriyetimizin banisi Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK'ü, Tokat'a ilk gelişi olan 26 Haziran 1919'un 100. yılında silah arkadaşları ve vatan uğrunda can veren bütün şehitlerimizle birlikte rahmet ve saygıyla anıyoruz.
KAYNAKÇA:
Mustafa Kemal ATATÜRK, Nutuk, Yapı Kredi Yayınları 2016
Halis Cinlioğlu, Ulusal Savaşta Tokat 1936
Milli Mücadele'de Tokat, Tokat Belediyesi Kültür Yayınları 2018
Mehmet Ülkü, Milli Mücadele Döneminde Tokat, Yüksek Lisans Tezi, Tokat 2001
Salih Cenik, TBMM'ne (İlk Meclis) Katılan Tokat Milletvekilleri, Yüksek Lisans Tezi, Tokat 2003
Mustafa Kemal Paşa Tokat'ta 26 Haziran 1919,Tokat Valiliği 1999 (Tokat Turizm Otelcilik A.Ş.)
Mehmet Önder, Atatürk'ün Yurt Gezileri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 1975
Dr. Recai Akyel, Tokat'ın Milli Mücadeledeki Yeri Anlaşılmalıdır, Heeri Liefe Dergisi Atatürk ve Mustafa Vasfi Süsoy Özel Sayısı (16) Tokat
Salih Cenik, Birinci Meclis'te Tokat Milletvekilleri ve Siyasi Faaliyetleri, Atatürk Araştırma Mer. 2005
Hasan Akar, Müjdat Özbay, Milli mücadele Yıllarında Niksar, Niksar Belediyesi Kültür Yayını 1998
A.Turan Erdoğan, Milli Mücadele Fetvasını Onaylayan Tokat Müftüleri, Heeri Liefe Dergisi Atatürk ve Mustafa Vasfi Süsoy Özel Sayısı (16) Tokat
Doç. Dr. Ali Sarıkoyuncu, Milli Mücadelede Din Adamları, Ankara 1999 (Diyanet İşleri Baş.Yayını)
Söylem Gazetesi, 30 Ekim 2003, sayı 75 Tokat
Erbaa Eski Müftüsü İsmet Celep ve Emekli İlahiyatçı Şükrü Ödübek ile 2018 ve 2019 yılında yapılan görüşmeler.
