Yapacağınız bir röportaj ya da araştırma genellikle diğer bir araştırmanın ön habercisidir.1996 yılında Niksar Belediyesi Yazı İşleri Müdürü Müjdat Özbay ile “ Milli Mücadele Yıllarında Niksar” eserini hazırlarken çalışmamıza kaynak olabilir diye Tokat Müzesi'ne müracaat etmiştik. Karşımıza M.Besim Karagülle'nin el yazısı ve çektiği fotoğrafların ilgili yere konulmasıyla -dönemin Müze Memuru Nuri Savuran'ın da ilaveler yaptığı-hazırlanmış bir eser çıkmıştı. Defterin üzerinde:
“TOKAT MÜZESİ
Tarihi Yapılar, Eski Eserler ve Bölgeleri, Tokatlı Meşhurlar Defteri Meydana Getiren: Besim Karagülle 1929-1937
İlaveleri Yapan, Resimleri Koyan: Nuri Savuran 1944
Envanter No: 196i “ etiketi yapıştırılmıştı.
Yetkililerden izin isteyerek fotokopisini çektirip Niksar Şafak Matbaası'nda ciltlettirmiştik. Bu eserden bizimle birlikte çok sayıda araştırmacı arkadaşımız yararlandı. Defter niteliğindeki eserde-kısaca hayatından Nuri Savuran tarafından bilgi verilen Mehmet Besim Karagülle kimdi, Nuri Savuran da hayatta değildi, ikisinin de ailesi Tokat'tan kopmuştu. Savuran'ın Niksar 'da yaşayan kardeşi emekli Dr. Şehsuvar Savuran da bu defterden haberdar değildi. Bir gün mutlaka bulacağız düşüncesiyle hep beynimizin bir yerinde saklı kaldı bu isimler.
Yakın dönemde Tokat sevdalısı Burhan Günesen bin bir meşakketle hazırladığı “Bir Asırda Anılarıyla Tokat Simalar” adlı eserinde Besim Karagülle'den ve bu defterden kısaca bahseden bir bölüm ve fotoğraf koyarak vefa gösterdi gelecek kuşaklara. Artık geç de olsa sıra bizdeydi.
Niksar'ın Gürçeşme (Eskidir) Kasabasında “Karagülle “ soyadlı bir aile vardı ama yaptığımız araştırmalarımızda onların Besim Karagülle ailesi ile uzaktan yakından bir ilişkisi çıkmadı.
İlk İpuçları
11 Mayıs 2017'de Ankara'da yaşı doksanı aşmış Tokatlı Şaziye Pazarlı ile “Cumhuriyetin ilk dönemlerinde Tokat “konulu yaptığımız röportajda ilgi çekici bir bilgiye ulaştık. Bu güne dek ailesine -şahsım dâhil- ulaşılamayan Tokat Müzesi'nin ilk kurucularından, memurlarından akrabaları Besim Karagülle'den ve ailesinden bahsediyordu:
“Ankara'da iken Besim'in kızları Habibe, Saadet'le görüşüyorduk sonra İstanbul'a naklettiler. Besim Karagülle Tokat'a öğretmen olarak gelmişti. Beybağı'ndan babamın (Ali Kantaoğlu) teyzesi Zeliha'nın Devegörmez'e gelin olan kızı Şerife Hanım ile evlendi. Maarif Müdürlüğü'nde çalışıyordu, daha sonra müzeye verdiler, müze kurulurken bizim evden oraya bindallı götürdü.”
Artık gerisini bizim çözmemiz, bugüne dek Tokat kültürü için büyük emek sarf eden bu değerli şahsiyetin ailesine ulaşamıyoruz diyenlerin aksine bizim “Karagülle Ailesini” bulmamız gerekiyordu.
Biz de Haziran 2020'de Ankara'daki “Pazarlı Ailesi”nin yardımlarıyla, Besim Karagülle'nin kızı Habibe'den olan torunu İstanbul'da yaşayan Doktor Handan Olur'a ve eşi Maltepe Üniversitesi Dr. Öğretim Görevlisi Mustafa Nuri Olur'a ulaştık.
Torunlarından hayatta olan Dr. Handan Olur, Hatice Türkan Kumral İstanbul'da, Fırat Karagülle Ankara'da yaşamaktadır.
Aileden Mustafa Nuri Olur Bey gerekli bilgileri, fotoğrafları ve eşinin dedesi Besim Karagülle'nin ellerinde bulunan hat sanatı tabloların resimlerini gönderme nezaketinde bulundu. Ancak ailenin de belirttiği, bizim de Tokat Ali Paşa Camii, Deve Görmez Cami ve Horuç Camii'ne hediye ettiği ve uzun zaman asılı olduğunu bildiğimiz tabloları araştırmamıza rağmen bulamadık. Dilerim Tokat Mezar Kitabeleri ile ilgili hazırladığı çalışması da kaybolmamıştır, bir yerden çıkar.
Araştırmamıza ışık tutan desteklerinden dolayı Ankara'da yaşayan “Pazarlı Ailesi ” ve İstanbul'da yaşayan “ Dr Handan Olur ve kıymetli eşi Mustafa Nuri Olur'a ne kadar teşekkür etsem azdır.
TOKAT MÜZESİ'NİN İLK MEMURU MEHMET BESİM KARAGÜLLE
Mehmet Besim KARAGÜLLE, 1889 yılında Sivas Merkez Küçük Minare Mahallesi'nde dünyaya gelmiştir. Annesi; Emine ve Süleyman' dan doğma Ayşe Habibe Hanım'dır. Babası; Hatice ve Hüseyin'den doğma Hacı Abdullah Bey'dir. İlköğrenimini tamamladıktan sonra Sivas Rüştiyesi'nden mezun olmuştur.
Mehmet Besim Bey 1910- 1915 yıllarında bir müddet Yıldızeli Askerlik Şubesi'nde kâtip olarak çalışmış daha sonra askerlik görevini yapmak için Tokat' a gelmiştir. Bu görevi Maarif Müdürlüğü emrinde “ Sülüs Hat Öğretmeni” olarak tamamlamıştır. Terhisinden sonra Maarif Müdürlüğü Başkâtipliği, Tokat Kütüphanesi memurluğu yapmış bilahare Tokat Müzesi Müdürlüğüne vekâleten atanmıştır.
Tokat'ta yaptığı evlilik nedeniyle hayatının sonraki yıllarını da Tokat'ta geçirmiştir.
1920 yılında Tokat Beybağı Mahallesi Haydaroğlulları ailesinden daha önce Devegörmez Mahallesi'nde Mehmet Nuri Efendi'ye gelin giden Zeliha Hanım'ın kızı Şerife Hanım (1900-1979) ile evlenmiştir.
Bu evliliğinden Habibe (1923-2000), Saadet (1927-2010) ve Vedat (1932-2012) isimli çocukları olmuştur.
Meslek hayatını Tokat Müzesi kurulması ve sonra da müdürlüğünde geçirmiş olan Mehmet Besim Karagülle, 20 Haziran 1938 tarihinde kalp krizi sonucu hayatını kaybetmiştir. Ali Paşa Camii'nde kılınan cenaze namazından sonra naşı Şeyh-i Şirvani kabristanlığına defnedilmiştir.
Mehmet Besim Karagülle, Ali Paşa Camii başta olmak üzere Tokat ve bazı ilçelerinde halen var olan tarihi yapı ve camilerin birçoğunun kaynak bilgilerini bizzat yerine giderek çalışıp ortaya koymuş ve röleve çalışmalarını yapmıştır.
Buna ilişkin çalışma ve eserleri Tokat Müzesi ve Kütüphanesinde bulmak mümkündür. Ayrıca Tokat'ta bulunan tarihi eserleri araştıranlar ve sanat tarihi alanında çalışmalar yapanların başvuru kaynağı Mehmet Besim Karagülle'nin bıraktığı değerli çalışmalarıdır.
“Hat Öğretmeni “ olarak da kendi eseri zengin bir hat koleksiyonu olduğu bilinmektedir. Vefatı sonrasında bu koleksiyon parçaları Tokat' da ki çeşitli camilere verilmiştir.(Bu bilgiler aile büyüklerinden aktarılmadır.)
Ayrıca seçkin bir para koleksiyonunun da Ankara Milli Kütüphanesi ve Tokat Müzesi' nde olduğu aile büyükleri tarafından aktarılan bilgidir.
