Mustafa Kemal 15 Mayıs 1919'da İstiklal Savaşı'nı başlatmak üzere İstanbul'dan ayrılışında Bandırma Vapurunda Karargâh Subayı olarak bir Tokatlı vardır. Güvendiği insanlardan biri olan Mustafa Vasfi Süsoy (1876-1934) ölümüne kadar Cumhuriyetimizin banisi olan-evinde ağırlamaktan da şeref duyduğu- Mustafa Kemal'in daima yanında olacaktır.
İstiklal Savaşı yıllarında ve sonrasında Samsun, Amasya, Sivas ve Erzurum hattında Tokat'ın bu savaşa ve cumhuriyete olan katkısı, tarihçiler tarafından her ne kadar umulan ölçüde gün yüzüne çıkarılmayıp sadece hatıraları ile değerlendirilse de aksine çok büyüktür. Bana göre Tokat, bu mücadele sırasında görüşme ve kongrelerin yapıldığı bu merkezleri birbirine bağlayan en güvenli durak noktalarından, kahraman şehirlerden birisidir.
Milli Mücadele yıllarında üç kez; 26-27 Haziran 1919,17 Ekim 1919,27-28 Ekim 1919 ve Cumhuriyet'in ilanından sonra 25-27 Eylül 1924,18-19 Eylül 1928, 21-22 Kasım 1930 tarihlerinde üç kez olmak üzere Tokat'a gelen Mustafa Kemal'in bu şehri altı kez ziyaret etmesi zor yıllarda yanında olan o şehre olan sevgisini, vefasını da ortaya koymaktadır.
Bu ziyaretlerinde Tokat, Mustafa Kemal'i en kalb-i duygularla bağrına basmış, biri Tokat Belediyesi'nde olmak üzere diğer gelişlerinde Rıfat Aykun (1873-1945) ve Mustafa Vasfi Süsoy evlerinde misafir etmiştir. Ayrıca Cumhuriyet sonrası şehre gelişlerinde en görkemli törenlerle karşılamış köylüsüyle, şehirlisi ile bütün Tokat halkı O'nu görebilmek ve görüşebilmek için yollara düşmüştür.
Tokat her zaman Atatürk'e ve Cumhuriyete bağlılığını göstermiştir ve göstermeğe devam da edecektir. O'na bir vefa olarak Vali Mustafa Recai Güreli (1884-1960) döneminde yaptırılan Atatürk Heykeli 8 Şubat 1935'de Tokat Belediyesi önündeki alanda büyük bir törenle açılmıştır.(Anıt daha sonra Hükümet Binası önüne, Cumhuriyet alanına taşınmıştır.) Cumhuriyetimizin 10.ve 15.yılı görkemli törenlerle kutlanmıştır. İl merkezi ve ilçelerde çok sayıda okula Atatürk adı verilmiştir. Şehir merkezindeki kültür merkezi “26 Haziran Atatürk Kültür Sarayı “ adını taşımaktadır.
Bunun en son güzel bir örneği de; 2003-2005 yılları arasında valilik görevinde bulunan Tokat Valisi Ayhan Nasuhbeyoğlu ve Sivas Valisi Dr. Hasan Canpolat tarafından Mustafa Kemal'in Milli Mücadele yıllarında (1919) Sivas'a gidiş gelişi sırasında dinlenip su içtiği Tokat-Sivas sınırında bulunan Çamlıbel Geçidindeki Köroğlu Çeşmesi civarının yeniden düzenlenerek oraya Atatürk Çeşmesi adının verilmesidir.
Har fani gibi O kahraman lider, Mustafa Kemal de 10 Kasım 1938'de aramızdan ayrılmıştır. 16-19 Kasım 1938 tarihleri arasında üç gün Dolmabahçe Sarayı'nda katafalka konulan cenazesi İstanbul halkının gözyaşlarına karışan dualarıyla ziyaret edilmiştir. 19 Kasım sabahı İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Ord. Prof. M. Şerafettin Yaltkaya tarafından cenaze namazı kıldırılmış, 20 Kasım 1938'de Zafer Torpidosu ile Yavuz Zırhlısına konulan naaşı İzmit'e getirilerek Cumhurbaşkanlığı Treni'ndeki özel vagona konularak Ankara'ya uğurlanmıştır. 21 Kasım 1938'de T.B.M.M'ndeki resmi törenden sonra geçici olarak Ankara Etnografya Müzesi'ne konulmuştur.
Devlet, 21 Kasım 1938 günü Ankara'daki törenle birlikte bütün il ve ilçelerde Atatürk'le ilgili anma törenlerinin yapılmasını içeren bir Genelgeyi İçişleri Bakanı CHP Genel Sekreteri Dr. Refik Saydam imzası ile valiliklere göndermiştir.
Tokat'taki anma programları bugünkü Cumhuriyet Meydanı olarak bilinen yerde bulunan Halkevi binası ve Atatürk Heykeli önünde gerçekleştirilmiştir. (Türkiye'nin en modern araç ve gereçlerle donatılan bu binası maalesef 1939 depreminde müteahhidin binanın inşasında bozuk çimentoları kullanması yüzünden yıkılmıştır) İlgili Genelge doğrultusunda hazırlanan programlar çerçevesinde İstiklal Marşı okunmuş, saygı duruşunda bulunulmuş, meşaleler yakılmış ve konuşmalar yapılmış, Atatürk Anıtına çelenkler konulmuştur.
21 Kasım 1938 Pazartesi günü saat 14.00'de Tokat Halkevi etrafında biriken halka teras katındaki balkona kurulan ses düzeninden C.H.P adına Tokat Kültür Direktörü Alişan Reşit Tanural, Halkevi adına Tokat Ortaokulu Türkçe Öğretmeni Korkut Araz, Belediye adına Gazi Osman Paşa İlkokulu Başöğretmeni Fahri Alpay ve Türk Gençliğini temsilen Tokat Ortaokulu Direktör Yardımcısı İsmail Boysan coşku dolu konuşmalar yapmışlardır.
Anma törenine resmi olarak Tokat Valisi Hasan Faiz Ergun (1884-1957),Tokat Belediye Başkanı Dr. Remzi Topçam (1892-1950) Kolordu Komutanı ve diğer mülki, askeri ve mahalli erkân, okullar katılmışlardır.
Anma töreni ile ilgili yapılan bütün çalışmalar bir rapor halinde, ekleriyle beraber Tokat C.H.P Tokat İl Yönetim Kurulu Başkanlığı'nın 2.12.1938 tarih ve 469 sayılı yazıları ile C.H.P Genel Sekreterliğine Vali ve İl Yönetim Kurulu Başkanı Hasan Faiz Ergun imzası ile gönderilmiştir.
Aramızdan ayrılışının 82.yılında, Milli Mücadelenin büyük kahramanı, Cumhuriyetimizin banisi Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK'ü silah arkadaşlarını rahmetle anıyoruz. Ruhu şâd olsun.
