Yüksek Kahve
19.yüzyıl sivil mimari eserlerinin Tokat'ta en güzel örneklerinden biri olan Yüksek Kahve, alınlığında bulunan aynasıyla, ülkemizde tarihi açıdan da kayda değer bir yapıdır. Doksan metrekare gibi dar bir alana üç katlı yedi odalı olarak yapılan bina karşıdan çok büyükmüş izlenimi veren, ihtişamlı bir görünüme sahiptir. Kahvehanenin bulunduğu balkonunun da bulunduğu ikinci kata merdivenlerden çıkılarak ulaşıldığı için halk arasında Yüksek Kahve olarak anılmıştır. Üçüncü kata da bu balkon kısmından ahşap merdivenlerden geçilmektedir.
Yüksek Kahveyi kimin yaptırdığı da bilinmemektedir. Ancak ön cephedeki ahşap bezemeler üzerine yazılan Osmanlıca 1903 tarihinde o yıllarda yapıldığı tahmin edilmektedir. Bu eseri 1899 doğumlu Sabri Aydın (1899-1976) İstanbul'a giderek ailesine de ismini açıklamadığı bir şahsiyetten 1950'li yıllarda satın almıştır. Bina, Cumhuriyet öncesinde ve sonrasında önemli devlet adamlarına, sivil toplum kuruluşlarına ve siyasi partilere ev sahipliği yapmıştır.
1910'lu yıllarda İttihat Ve Terakki Tokat Şubesi olarak hizmet vermiş, Tokat Türk Ocağı olarak da bir müddet kullanılmıştır. Çok partili siyasi döneme geçişte de Demokrat Parti'nin il merkezi olmuştur. (Üst katta yıllarca faaliyetine devam etmiştir) Bu dönemin tanınmış devlet adamı ve siyasetçilerinden Celal Bayar, Adnan Menderes, Fevzi Çakmak Yüksek Kahve'de vatandaşlarıyla buluşarak şehrin en merkezi yerinde olan kahve ve çevresinde siyasi propagandalarını yapmışlardır.
Daha sonraki yıllarda kahvenin üst katı 1978 yılına dek otel (Yüksek Otel) olarak hizmet vermiştir. Otelin kâtipliğini kapanıncaya kadar Yıldızelli Mehmet Öztürk yapmıştır. Kahvehane 1974-1993 yılları arasında Sabri Aydın'ın oğlu emekli öğretmen Perviz Sokağı'ndan komşumuz, arkadaşım Şevket Aydın'ın babası Emekli Öğretmen Temel Aydın'ın yönetiminde çay ocakçıları Arslan Poyraz ve Emin Özer tarafından işletilmiştir. Kahvehanenin çalıştırma ruhsatı Temel Aydın'ın Fırındere Köyü'nden amcasının oğlu Mehmet Aydın adına yapılmıştır. Kahvehane bir dönem de Ahmet Evrendilek tarafından çalıştırılmıştır. Alt katta ise zaman zaman eskicisinden, gazetecisine sağlı sollu değişik mesleklerde küçük dükkânlar açılmıştır.
Kahvehanedeki çay ocağı aynı zamanda yakın çevresindeki esnafın da çay isteklerini yerine getirmiştir. Bu yüzden olacak otelle birlikte iyi kazanç sağlayan bir mekân olarak değerlendirilmiştir.
Zamanla kullanılamaz hale gelen bu tarihi bina Rahmetli Temel Aydın'ın oğlu Şevket Aydın'dan Tokat İl Özel İdaresi'nce Vali Mustafa Taşkesen döneminde 2014 yılında 465.000TL'ye satın alınmış, 2019 yılında restoresi tamamlanarak aynı yıl 28 Eylül'de Tokat Belediyesi bünyesinde “Yüksek Kahve Demokrasi Müzesi” olarak halkın hizmetine sunulmuştur. Müze de Tokat'ın yakın tarihi ile ilgili değerli fotoğraflar sergilenmektedir. Ayrıca konumu itibariyle küçük çaplı kültür organizasyonlarına da ev sahipliği yapmaktadır.
Diğer bir bilgi de Mustafa Kemal'in Tokat'a gelişlerinde 17 Ekim 1919'da Yüksek Kahve'nin tam karşısında Behzat Caddesinde, maiyetinde bulunanlar ve Tokat eşrafı ile çektirmiş olduğu fotoğraftır. O'nun Yüksek Kahve'de ağırlandığına, kahve içtiğine dair araştırmalarımızda net bir bilgi yoktur. Bu yüzden belgeye dayanmayan öyle bir iddiada bulunamayız ama ihtimaldir ki kahvenin karşısında fotoğraf alındığına göre öncesinde ya da sonrasında orada da bir kahve içmiştir diyebiliriz.
Eski Belediye Dükkânları
Behzat ırmağının ıslah edilerek, kenarlarına taş duvar yapılmasından sonra kazanılan alanlarda Behzat köprüsünün Yüksek kahve tarafında, Belediye tarafından yapılmış arkalı önlü ahşap dükkânlar vardı. Bu dükkânlardan birinde, benim de ilk çıraklığımı yaptığım, nasihatlarından ömrüm boyunca yararlandığım, arzuhalcilik ve dava vekilliği yapan Şevket Şenel'in bürosu bulunuyordu.
Yüksek Kahve tarafından Behzat Camii'ne doğru ana caddede –yan tarafından Behzat Irmağına açılan yerde- manav ağırlığı da olan Çerkez Mehmet Bulut'un (Şogen Mehmet) bakkalı vardı. İlk önce kardeşi Şevket Bulut ile beraber açmışlardı bu dükkânı ama daha sonra Şevket Bulut ayrılarak karşı tarafa taşındı.
Devamında Belediye Başkanlığı da yapan Mehmet Aksu'nun yazıhanesi (burada çimento satışı da yapmıştır), zamanın meşhur leblebicisi Halis Gürsoy, Kunduracı Şakir Çoban ve Hasan Çağıranbaş'ın (Kaz Göğüslü Hasan) dükkânı, sabah namazı ile birlikte açılan Behzat Camii Müezzini Hafız İbrahim Çabuk 'un (Topal Hafız) tatlıcı dükkânı vardı.
Sonrasında Bakkal Hacı Danabaş, Bakkal Nadir Özveri (Baba dostu olduğu için alışverişimizin önemli bir bölümünü ondan yapardık) , yanında, köşede 21. ve 22. dönem Tokat Milletvekilliği yapan Mehmet Ergün Dağcıoğlu'nun babası, Tokat'ın ilk mali müşaviri, Basri Dağcıoğlu'nun muhasebe ofisi vardı. Buranın yanında Nuri Diren'in gazete ve kitapçı dükkânı bulunuyordu. Nuri Diren biraz ileride Dörtnal Meyhanesini açınca burayı bütün malzemesi ile komşusu Basri Dağcıoğlu'na devretmiştir. Dükkânın işletilmesinde Basri Dağcıoğlu'nun kardeşi Naci Dağcıoğlu da bulunmuştur.
Tokat'ın kalkınmasında ve siyasi hayatında önemli hizmetleri bulunan –İzmir'de kurulu iş ve aile düzenini bırakıp memleketini tercih eden-Basri Dağcıoğlu ile ilgili yakında bir makale hazırlanacağını ümit ediyorum.
Perviz Sokağı'ndan komşumuz olan Naci Dağcıoğlu Ağabey aynı zamanda sanatkâr, alçak gönüllü bir insandı. Ağabeyinin şehrin birkaç yerinde –Atlamataş Caddesi- açtığı beyaz eşya mağazasında satışını yaptığı Vezüv sobalarının teknik kursuna gitmiş, bu alanda iyi bir eğitim almıştı. Dolayısıyla bir teknik servis hizmeti görüyor, ütü, ocak vb ürünlerin tamiratını da yapıyordu. Daha sonra burada Kadayıfçı İbrahim Efendi kadayıfçı dükkânı açmıştır.
Belediye dükkânlarının Behzat Deresine bakan tarafında Avukat Sadettin Karaerkek'in yazıhanesi, Kurtuluş Un Fabrikası'nın satış ofisi, mesleği dışında bazı meyvelerin de –kapuz, kavun ve üzüm-satışını yapan Perviz Sokağı'nda karşı komşumuz Geynikli Yemenici Kasım Başçı (Sarı Kasım), Arzuhalci Şevket Şenel, Yemenici Ali 'nin iş yerleri bulunuyordu. Bunların bir kısmı daha sonra Behzat Camii karşısına yine Belediye tarafından yaptırılan betonarme iş yerlerine taşındılar.
