Bugüne kadar Cumhuriyet döneminde Tokat'ta görev yapan Said Bey ve Mustafa Rami Bey ile ilgili bilgi ve belgeleri yayınladık. Bugünkü yazımızda Tokat Valiliği'nin resmi internet sitesinde görev süresinin azlığı nedeniyle olsa gerek yer almayan Tokat'ımızın 3.Valisi Hüseyin Hüsnü (ÇAKIR)Bey'den bahsedeceğiz.
Ancak bu konudaki çalışmalarımızı titizlikle takip eden Devlet Eski Bakanımız Sayın Metin GÜRDERE'nin uyarısıyla ilk Tokat Valisi Said Bey'den önceki İstiklal Savaşı dönemindeki Tokat Mutasarrıflarının da isimlerini aktaracağız. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğünden temin ettiğimiz belgelere ve diğer yazılı kaynakların ışığında.
İstiklal Savaşı yıllarında Samsun-Havza –Amasya Görüşmeleri, Sivas ve Erzurum Kongresinin oluşum sürecinde önemli bir konuma sahip olan Tokat valilik atamalarında da hızlı ve değişken bir atama dönemi geçirmiştir. Bir yandan Kuva-i Milliyeye destek, cepheye asker hazırlama, ilk kurulan TBMM 'ne mebus seçimi hazırlıkları devam ederken diğer tarafta bölgemizde cereyan eden isyanlar bu atamaların ciddiyetini gerektirmiştir.
15 Mayıs 1920'de Yenihan İsyanı üzerine mebusluğu devam etmek kaydıyla TBMM 1.Dönem Kayseri Milletvekili Mehmet Atıf -TÜZÜN - (1885-1970) Tokat Mutasarrıflığına tayin edilmiştir. Ancak 5 Ekim 1920'de mebusluğa geri dönmesi üzerine bunu Mustafa Nadir'in ataması izlemiştir.8.11.1921 tarihinde Tokat Mutasarrıfı Mustafa Nadir'in Merkez Ordusu Kumandanlığı'nın eşkıya takibinde zayıflık gösterdiği gerekçesi üzerine azli üzerine yerine İsmail Hakkı –MUMCU-Bey (1879-1945) tayin edilmiştir. Bunu on beş gün sonra 26.11.1921 tarihinde Reşad Bey'in tayini izlemiştir. Ancak Reşat Bey altı ay sonra görevinden istifa dilekçesi vermiş, Bakanlar Kurulunca 25.05 1922 tarihinde istifası kabul edilerek yerine Karaman Kaymakamı Said Bey Tokat Mutasarrıfı olarak tayin edilmiştir.
Sait Bey'den sonra bir yıl kadar görev yapan Tokat Valisi Rami'nin Bakanlar Kurulu kararıyla 23.12.1925 tarihinde Giresun Valiliğine atanmasıyla, 14 T.Ş 1922-27.05.1925 tarihleri arasında Gaziantep Valiliği, (Gaziantep Valiliği Resmi Sitesi kayıtlarına göre) 28.06.1925-15.01 1926 tarihleri arasında Ordu Valiliği (Ordu Valiliği Resmi sitesi kayıtlarına göre) yapan Hüsnü'nün Tokat Valiliğine ataması yapılmıştır.
Akabinde 07.02.1926 tarihinde ise Tokat Valiliğine 1.Sınıf Mülkiye Müfettişlerinden Kadri Bey'in tayini yapılmıştır. Aşağıya aldığımız Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Cumhuriyet Dönemi Arşivlerinde bulduğumuz kayıtlara göre ise Hüsnü Bey Tokat'ta resmen sadece 45 gün kadar görev yapmıştır.
Kararname
Giresun Valiliği'ne Tokat Valisi Rami, Ordu Valiliği'ne Giresun Valisi Rıfkı, Tokat Valiliği'ne Ordu Valisi Hüsnü Beylerin tahvilen tayinleri Dahiliye Vekaletinin 23 Kanun-i evvel sene 341 (23 Aralık 1925) tarihli 7123 Memurin Müdürlüğü numaralı tezkiresiyle vuku'bulan teklifi üzerine İcra Vekilleri Heyetinin 23 Kanun-i evvel 341 (23 Aralık 19259 tarihli icraatta tasvip olunmuştur.
23 Kanun-i evvel 34 (23 Aralık 1925)
Reis-i Cumhur Gazi Mustafa Kemal
Hariciye Vekaleti Vekili Dahiliye Vekili Bahriye Vekili Müdafaa-i Milliye Vekili Adliye Vekili
Başvekil Sıhhıye ve Muavenet-i İçtimai Vekili Ticaret Vekili Ziraat Vekili Nafia Vekaleti Vekili
Maarif Vekili Maliye Vekili
Hüseyin Hüsnü Bey, Hopa eşrafından Çakırzade Hacı Mustafa Efendi ile Nazife Hanım'ın oğludur.1983(1309) yılında Hopa'da doğdu. Biri kız dördü erkek kardeş olup, doğum tarihlerine göre Hasan, Muhammet, Hüsnü, Şükrü ve Esma'dır .
Osmanlı Devleti zamanında yetişmiş önemli bir idareci ve siyaset adamıdır. İlk ve orta öğrenimini Trabzon'da yapmış, Trabzon İdadisi'nden mezun olmuştur. 1913 yılında Mekteb-i Mülkiye'yi bitirdikten sonra Maliye Nezareti Varidat Umum Müdürlüğü IV. Sınıf Katipliği ile memuriyet görevine başlamıştır.1915 yılında Divan-ı Muhasebat Murakıp Muavinliğine atandı.
1918 yılında Trabzon Mektubi Kalemi İkinci Mümeyyizliği görevinde bulundu.
1919-1923 yıllarında Tirebolu, Giresun, Yusufeli, Bayburt ilçelerinde kaymakamlık yaptı. Daha sonra Oltu ve Ardahan Mutasarrıf Vekilliği, Mülkiye Müfettişliği görevlerini üstlendi.
1922-1926 yılları arasında Gaziantep Valiliği, Tokat Valiliği, Ordu Valiliği görevlerini ifa etti.
1926 yılında Şeker İnhisarı Teftiş Reisliği görevinde bulundu.1930 yılında Müdür Muavinliğine atandı. Sonrasında Genel Müdürlük görevi verildi. Tütün İnhisarı'nda Maliye Başmurakıplığı yaptı.1932 yılında İnhisarlar Genel Müdürlüğüne yükseltildi. Bu görevde iken 5.Dönem C.H.P İzmir Milletvekili seçildi.6.7.8. dönemlerde Samsun'dan (C.H.P) Milletvekili oldu.28 Aralık 1938'de 2.BAYAR Hükümetinde İktisat Bakanlığı'na getirildi.
10.Hükümet Mahmut Celal BAYAR Hükümeti İktisat Vekililliği,31 Temmuz 1941 tarihine kadar I.II. SAYDAM Hükümetlerinde aynı görevi korudu.
II.Refik SAYDAM Hükümetinde İktisat Vekili,12.Refik SAYDAM Hükümetinde aynı görevde bulundu.10 Haziran 1948 'de 2.SAKA Hükümetinde (10.06.1948-22.05.1950) Milli Savunma Bakanlığına getirilen Hüsnü ÇAKIR,17.Hasan SAKA Hükümetinde aynı görevini korudu.18.Hükümette (Başbakan Şemsettin GÜNALTAY Hükümeti) yine Milli Savunma Bakanlığı yaptı.1950 yılında tamamen siyasetten çekildi.
10 Ağustos 1963'de İstanbul'da 71 yaşında vefat etti. Rumeli Hisarı'ndaki Aşiyan Mezarlığına defnedildi. Evli, üç çocuk babası idi. Maliye, idareci ve siyasi kimliği ile tanınan Hüsnü ÇAKIR iyi derecede Fransızca biliyordu.
Bundan dört yıl önce hâlen Hopa'da ikamet eden doksan yaşındaki İkram Dizdaroğlu'dan temin ettiğim numara ile telefonda görüştüğüm Vali Hüsnü Bey'in yeğeni Ömer Çakıroğlu (Şükrü Çakıroğlu'nun oğlu) Amcası Hüsnü Bey'in kısa süreli de olsa Tokat'ta valilik yaptığını belirtti. Ayrıca, eşinin adının Ramize olduğunu, üç kızının bulunduğunu bunlardan birinin vefat ettiğini diğer iki kızının hayatta olduğunu sözlerine ekledi.
Çalışmalarımıza katkıda bulunan Başbakanlık D.A.G.M. Uzmanı Bekir Yeğnidemir ve GOP.Ün.Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç.Dr. Alpaslan Demir'e teşekkür ederken Tokat'ımızın dördüncü Valisi Kadri ÜÇOK yazısında buluşmak üzere diyorum.
*Tokat İlinin ilk Valisi Mehmet Sait Bey'in ,-ailesinin istekleri doğrultusunda tarafımızca Tokat Valiliğine hediye edilen-Tokat Valiliği sırasında çekilmiş fotoğrafının Valiliğimizin resmi sitesine ve Valiler köşesindeki yerine konulması dileğimizdir.
